عنوان:علل فرسایش خاک در استان چهارمحال و بختیاری تکه هایی از متن به ...

دهنده ذرات، به دو نوع آبی و بادی تقسیم می­شود. فرسایش بارانی یا پاشمانی از اشکال اصلی و مهم فرسایش آبی است که بستر را برای ایجاد سایر اشکال فرسایش فراهم می­ کند. الیسون[3] در سال 1944 برای اولین بار متوجه شد که عامل اصلی فرسایش آبی ضربه قطرات باران به خاک لخت است. اگر ملل باستانی به نقش قطرات باران برروی خاک­های لخت آگاه بودند بی­گمان زمین­های متعلق به این تمدن­ها کمتر آسیب می­دیدند و امروزه تا این حد اراضی بایر و فرسوده وجود نداشت (رفاهی،1387). بسیاری از دانشمندان و متخصصین خاک معتقد هستند درک درست از فرسایش ناشی از قطرات باران به عصر مبارزات بی­حاصل با فرسایش خاتمه خواهد داد (ذاکر،1982).

آمار و ارقام موجود در مورد میزان فرسایش و رسوب و خسارات ناشی از آن­ها شامل، تخریب و کاهش حاصلخیزی خاک، کاهش ظرفیت آبراهه­ها و مخازن، و آلوده شدن محیط زیست در سطح جهانی (لال[4]،1994) و در ایران (مهدوی،1381)، هشداری جدی در مورد ابعاد پدیده فرسایش خاک بیان می­ کنند. تشخیص، تعیین، پیش ­بینی و همانندسازی این فرایند طبیعی، که البته به شدت تحت تاثیر فعالیت­های انسان است می ­تواند راهگشا و راهنمای مدیریت و برنامه ­ریزی حفاظت خاک باشد. انجام این مهم نیازمند مدل­سازی خواهد بود. مدل­سازی پدیده فرسایش و رسوب از جمله مهمترین روش­های مطالعه تلفات خاک است که بسیار مورد توجه بوده است(پژوهش،1390).

2-1 انواع فرسایش و اهمیت آنها

فرسایش خاک بسته به نوع عامل انتقال دهنده ذرات، به دو نوع آبی و بادی تقسیم می­شود که بسته به شدت فرسایش، شکل­های مختلفی از فرسایش آبی رخ

 می­دهد که یکی از مهم­ترین فرسایش­های آبی، فرسایش بارانی (پرتابی) یا پاشمانی است که در اثر برخورد قطرات باران به سطح خاک ایجاد می­شود. این نوع فرسایش به عنوان اولین مرحله در فرسایش­های آبی شناخته شده است و نیروی محرکی برای شروع فرسایش­های دیگر است که با ایجاد فرسایش پاشمانی و ادامه بارندگی به ترتیب فرسایش­های صفحه­ای، بین شیاری، شیاری، خندقی و …. بسته به شرایط و ویژگی­های موجود در منطقه ممکن است رخ دهد. بنابراین با شناخت و بررسی عوامل موثر بر پاشمان ذرات خاک و جلوگیری از اولین مرحله­ی فرسایش، تا حد زیادی می­توان فرسایش خاک را کنترل کرد.

3-1 فرسایش در ایران و جهان

فرسایش تشدیدی خاک در جامعه مدرن امروز یک مشکل جهانی می­باشد که اثرات شدید اقتصادی(پیمنتال[5]، 1995) و زیست محیطی (لال،1994) را به دنبال

این مطلب را هم بخوانید :

چگونه اتوماسیون کارها در اندروید را به اپ MacroDroid بسپاریم؟

 دارد. کوودا[6](1983) بیان می­ کند که از شروع کشاورزی تاکنون فرسایش خاک حدود 430 میلیون هکتار از اراضی حاصلخیز را در دنیا نابود کرده است. دودال[7] (1981) بیان می­نماید، سرعت فعلی تخریب اراضی کشاورزی به وسیله­ی فرسایش خاک منجر به از دست رفتن غیر قابل برگشت حاصلخیزی حدود شش میلیون هکتار در سال در جهان می­شود. در مورد میزان فرسایش خاک ایران و اثرات آن بر تخریب اراضی، کاهش حاصلخیزی خاک، و آلودگی­های زیست محیطی تاکنون مطالعه­ جامعی صورت نگرفته است. مشکل فرسایش خاک در ایران با شرایط اقلیمی خشک و نیمه خشک که بخش وسیعی از آن را مناطق کویری در بر گرفته است و خاک از پوشش مناسبی برخوردار نیست، بسیار بارز و چشمگیر می­باشد. و اهمیت حفاظت از منابع آب و خاک در آن دو چندان است. هر چند شرایط اقلیمی و وضع کنونی زمین­شناسی ایران، به گونه­ای است که آن را به صورت یک کشور مستعد به فرسایش خاک درآورده است، ولی حقیقت آن است که میزان فرسایش خاک در ایران، بیش از مقدار مورد نظر می­باشد. و برخلاف اهمیت این مسئله و نیز تلاش­ها و پژوهش­های انجام گرفته در بیش از نیم قرن گذشته،

عنوان:اثر کم آبیاری و دوره بحرانی تاج خروس بر رشد و عملکرد آفتابگردان دانشکده‌ی کشاورزی پایان نامه‌ی ...

شکل8-4- اثر سطوح مختلف علف هرز برقطر طبق در آفتابگردان  58

شکل10-4- اثر سطوح مختلف کم آبیاری بر تعداد دانه در طبق آفتابگردان  63

شکل10-4- اثر سطوح مختلف علف هرز بر تعداد دانه در طبق آفتابگردان  64

شکل11-4- اثر سطوح مختلف کم آبیاری بر وزن هزار دانه در آفتابگردان  68

شکل 12-4- اثر سطوح مختلف علف هرز بر وزن هزار دانه در آفتابگردان  69

شکل13-4- اثر سطوح مختلف کم آبیاری بر وخشک ساقه در آفتابگردان  72

شکل14-4- اثر سطوح مختلف کم آبیاری بر وزن خشک ساقه در آفتابگردان  73

شکل 15-4- اثر سطوح مختلف کم آبیاری بر وزن خشک طبق در آفتابگردان  75

شکل 16-4- اثر سطوح علف هرز بر وزن خشک طبق در آفتابگردان  76

شکل 17-4- اثر سطوح مختلف کم آبیاری بر عملکرد دانه در آفتابگردان  83

شکل18-4-اثر سطوح مختلف علف هرز بر عملکرد دانه در آفتابگردان  84

شکل 19-4- اثر سطوح مختلف کم آبیاری بر عملکرد بیولوژیک در آفتابگردان. 87

شکل و شماره………………………………………………………………….صفحه

شکل20-4- اثر سطوح علف هرز بر عملکرد بیولوژیک در آفتابگردان  88

شکل21-4- تاثیر سطوح مختلف کم آبیاری بر شاخص برداشت در آفتابگردان  90

شکل 22-4- اثر سطوح علف هرز برشاخص برداشت در آفتابگردان  91

شکل 23-4- اثر سطوح مختلف کم آبیاری بر درصد روغن دانه در آفتابگردان  95

شکل 46-4- اثر سطوح مختلف علف هرز بر درصد روغن دانه در آفتابگردان  96

شکل 25-4-اثر سطوح مختلف کم آبیاری بر عملکرد روغن در آفتابگردان  99

شکل 26-4- اثر سطوح مختلف علف هرز بر عملکرد روغن در آفتابگردان  100

شکل 27-4- اثر سطوح مختلف کم آبیاری بر وزن وزن بذر در آفتابگردان  102

شکل28-4- اثر سطوح مختلف علف هرز بر وزن بذر در آفتابگردان  103

شکل 29-4- اثر سطوح مختلف کم آبیاری بر وزن پوسته در آفتابگردان  105

شکل 30-4- اثر سطوح علف هرز بر وزن پوسته در آفتابگردان  106

1-2-4- ارتفاع تاج خروس. 108

شکل31-4- تاثیر سطوح مختلف کم آبیاری بر ارتفاع تاج خروس  109

شکل32-4- تاثیر سطوح مختلف رقابت بر ارتفاع تاج خروس  109

شکل33-4- تاثیر طول دوره تداخل، بر ارتفاع تاج خروس  110

شکل34-4- تاثیر سطوح مختلف کم آبیاری بر شاخص سطح برگ تاج خروس  111

شکل35-4- تاثیر سطوح مختلف تداخل بر شاخص سطح برگ تاج خروس  112

شکل36-4- تاثیر طول دوره تداخل، بر شاخص سطح برگ تاج خروس  112

شکل37-4 تاثیر سطوح مختلف کم آبیاری بر وزن خشک تاج خروس  114

کل38-4 تاثیر سطوح مختلف رقابت بر وزن خشک تاج خروس  115

شکل39-4- تاثیر طول دوره تداخل، بر وزن خشک تاج خروس  115

شکل 40-4- تاثیر تداخل تاج خروس بر عملکرد نسبی دانه آفتابگردان در آبیاری نرمال در سال اول. 120

شکل و شماره………………………………………………………………….صفحه

شکل 41-4-تاثیر تداخل تاج خروس بر عملکرد نسبی دانه آفتابگردان در آبیاری 75 درصد ظرفیت مزرعه در سال اول. 121

شکل 42-4-تاثیر تداخل تاج خروس بر عملکرد نسبی دانه آفتابگردان در آبیاری50 درصد ظرفیت مزرعه در سال اول. 122

شکل 43-4- تاثیر تداخل تاج خروس بر عملکرد نسبی دانه آفتابگردان در آبیاری نرمال درصد ظرفیت مزرعه در سال دوم. 123

شکل 44-4- تاثیر تداخل تاج خروس بر عملکرد نسبی دانه آفتابگردان در آبیاری 75 درصد ظرفیت مزرعه در سال دوم. 124

شکل 45-4- تاثیر تداخل تاج خروس بر عملکرد نسبی دانه آفتابگردان در آبیاری 50 درصد ظرفیت مزرعه در سال دوم. 125

فهرست جدول‌ها

جدول و شماره………………………………………………………………..صفحه

جدول1-3-برخی ویژگی های کمی و کیفی خاک محل آزمایش. 26

جدول 1-4 نتایج تجزیه‌ی واریانس اثر کم آبیاری و علف هرز بر برخی صفات اندازه گیری شده در سال اول. 40

جدول 2-4- ادامه جدول قبل. 41

جدول 3-4 نتایج تجزیه‌ی واریانس اثر کم آبیاری و علف هرز بر برخی صفات اندازه گیری شده در سال دوم. 42

جدول 4-4- ادمه جدول قبل. 43

جدول 5-4- برهمکنش کم آبیاری و سطوح مختلف علف هرز بر قطر طبق در سال دوم (میانگین دو سال). 59

جدول 6-4- برهمکنش کم آبیاری و سطوح مختلف علف هرز بر وزن هزار دانه در سال دوم. 70

جدول 7-4- برهمکنش کم آبیاری و سطوح مختلف علف هرز بر وزن پوسته در سال اول. 107

جدول9-4-دوره بحرانی کنترل تاج خروس در آفتابگردان بر اساس کاهش 5، 10،15 و 20 درصدعملکرد قابل قبول در سه سطح کم آبیاری در سال 1389. 118

جدول10-4-دوره بحرانی کنترل تاج خروس در آفتابگردان بر اساس کاهش 5، 10،15 و 20 درصدعملکرد قابل قبول در سه سطح کم آبیاری در سال 1390. 119

فصل اول

مقدمه

1-1- اهمیت آفتابگردان

این مطلب را هم بخوانید :

منبع تحقیق با موضوع کتاب های درسی

منظور از گیاهان صنعتی گیاهانی است که محصولات آنها به صورت گسترده پس از فرایندسازی صنعتی مورد استفاده بشر قرار می گیرد. این گیاهان را به صورت سنتی در گروه روغنی، لیفی، قندی، نشاسته ای و تخدیری قرار داده اند(خواجه پور، 1383). روغن بدست آمده از گیاهان دانه روغنی برای ساختن صابون، مواد پاک کننده، پلاستیک ها، روغن های خوراکی، مارگارین و غیره به کار می رود. دانه های روغنی بخش مهمی از تولیدات کشاورزی جهان را تشکیل می دهند(Weiss, 1983).

آفتابگردان(Helianthus annuus L.) یکی از دانه های روغنی بوده که امروزه در سطح دنیا از اهمیت خاصی برخوردار است (Arshi, 1992). دانه آفتابگردان 15 تا 25 درصد پروتئین دارد. میزان درصد روغن در ارقام روغنی غالبا 40 تا50 درصد است، (خواجه پور، 1383). روغن آفتابگردان به دلیل رنگ روشن، فقدان بو، طعم مطلوب، درجه دودی شدن بالا و کیفیت غذایی مطلوب بسیار ارزشمند است. روغن آفتابگردان توکوفرول های بیشتری نسبت به سایر روغن ها دارد. توکوفرول ها در تشکیل ویتامین E نقش دارند (ناگاراج، 1378).

پروتئین دانه آفتابگردان از لحاظ اسید آمینه لایسین فقیر است، ولی از لحاظ اسید آمینه متیونین بهتر از سویا می باشد(خواجه پور، 1383). در سال های اخیر، تقاضا برای محصولات کشاورزی با کیفیت خاص رو به افزایش است. روغن آفتابگردان به دلیل دارا بودن ترکیبات اسیدهای چرب مناسب برای مصرف انسـان، یکی از مهم ترین گـیاهان دانه روغنی در جهان می باشد(Jalalian, 2010).

آفتابگردان به عنوان یکی از مهم ترین دانه های روغنی در جهان به عنوان پنجمین منبع تولید روغن خوراکی بعد از سوی(Glycine max (L.) Merrill.) ، کلزا (Bassica napus L.) ، پنبه(Gossypium hirsutum L.) و بادام زمینی(Arachis Hypogaea) به حساب می آید (FAO,2005). آفتابگردان به عنوان یک دانه روغنی اصلی، در سطح وسیعی در جهان کشت می شود(Flagella، 2002). بر اساس گزارش فائو، سطح زیر کشت آفتابگردان در جهان 23113785 هکتار، با مقدار تولید دانه 668253 تن ، میانگین عملکرد دانه 7/1331 کیلوگرم بر هکتار گزارش شده است(FAO,2010). کشورهای آرژانتین، روسیه، فرانسه و چین مهم ترین تولیدکنندگان آفتابگردان در جهان به شمار می آیند.

از زمان ورود آفتابگردان به ایران اطلاعات دقیقی در دسترس نیست. کاشت انواع آجیلی بومی شده این محصول در اطراف صیفی کاری ها از اواخر دوره قاجاریه حدود سال های 1295 تا 1300 در آذربایجان رایج بود. در ایران سطح زیر کشت این گیاه زراعی، 67000 هکتار با مقدار تولید دانه 1005 تن ، میانگین عملکرد دانه 3/740 کیلوگرم در هکتار گزارش شده است (FAO,2010). استان های اردبیل، آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی و فارس مهم ترین تولید کنندگان آفتابگردان آبی و استان های مازندران و گلستان مهم ترین تولیدکنندگان آفتابگردان دیم در کشور می باشند. پتانسیل عملکرد دانه آفتابگردان به بیش از 6 تن در هکتار می رسد، که از آن حدود 3 تن روغن قابل استحصال می باشد. عملکردهای بالاتر از 5/2 تن در هکتار مطلوب است.

بر اساس آمار فائو (2009)، مناطق تولید کننده دانه آفتابگردان، اروپا(62 % تولید جهانی، عمدتا بوسیله اکراین ، روسیه و فرانسه)، آمریکا (19% ، عمدتا آرژانتین و ایالت متحدا آمریکا)، آسیا(15% ، عمدتا چین و هند) می باشند. خاستگاه آفتابگردان منطقه غرب آمریکای شمالی، بین شمال مکزیک و نبراسکا می باشد. این گیاه نشان ایالت کانزاس در ایالات متحده محسوب می شود.

2-1-گیاه شناسی آفتابگردان

آفتابگردان گیاهی است دیپلوئید(2n=34)، یکساله، از تیره مرکبه(Compositae) که به صورت بوته ای استوار و بلند قامت رشد می کند. طول دوره رشد آفتابگردان بسته شرایط محیطی و رقم ، بین 80 تا 150 روز متغیر می باشد. از تفاوت های اصلی بین انواع زراعی و اصلاح شده آفتابگردان با انواع وحشی آن وجود طبق های بزرگتر و عدم وجود یا وجود تعداد کمتری شاخه جانبی در انواع زراعی و اصلاح شده است. این تفاوت ها سبب بهبود توزیع مواد غذایی به نفع دانه شده و عملکرد دانه و شاخص برداشت را افزایش داده است(خواجه پور، 1383).

آفتابگردان سامانه ی ریشه ای محکم و اغلب سطحی دارد. نفوذ بالقوه ریشه اصلی در خاک حدود 3 متر است، ولی گاهی با متراکم شدن خاک به شدت کاهش می یابد. ساقه آفتابگردان تنومند، کم و بیش خشبی، مقطع آن گرد و قطر آن 3 تا 6 سانتی متر و گاهی به 10 سانتی متر نیز می رسد. رشد ساقه سریع و ارتفاع آن بر حسب ارقام متفاوت و بین 1 تا 3 متر و ارتفاع رقم های پابلند گاهی به 5 متر نیز می رسد. در آفتابگردان برگ ها به صورت معمول بزرگ، قلبی شکل، مضرس، کرک دار و زبر بوده که در قسمت پایین ساقه متقابل و در قسمت بالا متناوبند(رستگار، 1384). گل مرکب در آفتابگردان طبق نامیده می شود. این گل آذین کپه ای که در انتهای ساقه اصلی قرار دارد، دایره ای شکل و قطر و اندازه آن در ارقام، فصل ها و خاک های مختلف متفاوت است.لقاح، به دلیل اینکه پرچم ها زودتر بلوغ می یابند(protandrous) نوع دگرگشنی می باشد. در هر حال، درصد خودگشنی از 5 تا 95درصد متغیر است(خواجه پور، 1383).

میوه آفتابگردان از نوع فندقه است و شامل یک دانه حقیقی با پوسته نازک و فرابر ناشکوفا می باشد که در اینجا با دانه مترادف گرفته می شود. اندازه دانه، از محیط به سمت مرکز به تدریج نقصان می یابد. وزن هزار

عنوان:اثرتنش گرمایی آخر فصل ناشی از تاریخ کاشت های دیرهنگام و مصرف بُر بر عملکرد و ...

فهرست اشکال

عنوان                                                                                                                                     صفحه

شکل 3-1 نمای یک کرت آزمایشی 26

شکل 3- 2 نقشه­ی کلی طرح آزمایشی 27

شکل 3-3 بذر کلزا هیبرید هایولا 401 28

شکل 3-4 تهیه زمین 29

شکل 3-5 برداشت 30

شکل 3-6 دستگاه ECسنج 31

شکل 3-7 اندازهگیری محتوای رطوبت نسبی برگ (RWC) 32

شکل 3-8 دستگاه اسپکتروفتومتر برای سنجش کلروفیل 33

شکل 3-9 دستگاه کلروفیل­متر (SPAD) برای قرائت عدد کلروفیل 34

شکل 3-10 از راست به چپ (الف) عصاره گیری (ب) ریختن عصاره در کوت (ج) دستگاه اسپکتروفتومتر جهت اندازه ­گیری فعالیت آنزیم 35

شکل 3-11 دستگاه شیکر 36

شکل 3-12 اندازه ­گیری درصد نیتروژن توسط دستگاه کجلدال 37

شکل 3-13 اندازه ­گیری غلظت بُر با روش اسپکتروفتومتری 39

شکل 4-1 تأثیر تاریخ کاشت بر شاخص سطح برگ.. 45

شکل 4-2 تأثیر مصرف بُر بر شاخص سطح برگ.. 45

شکل 4-3 تأثیر تاریخ کاشت بر درصد محتوای نسبی آب برگ.. 46

شکل 4-4 تأثیر تاریخ کاشت بر دمای سایه­انداز.. 47

شکل 4-5 تأثیر تاریخ کاشت بر پایداری غشاء.. 48

شکل 4-6 تأثیر تاریخ کاشت بر کلروفیلa. 51

شکل4-7 تأثیر تاریخ کاشت بر کلروفیل b. 52

شکل 4-8 تأثیر تاریخ کاشت بر کلروفیل کل.. 52

شکل4-9 تأثیر تاریخ کاشت بر عدد کلروفیل­متر.. 53

شکل 4-10 تأثیر تاریخ کاشت بر تعداد روز تا 50 درصد غنچه­دهی، گل­دهی و رسیدگی فیزیولوژیک.. 55

شکل 4-11 تأثیر تاریخ کاشت بر تعداد شاخه فرعی.. 56

شکل 4-12 تأثیر تاریخ کاشت بر ارتفاع ساقه.. 57

شکل4-13 تأثیر تاریخ کاشت بر قطر ساقه.. 58

شکل4-14 تأثیر تاریخ کاشت بر تعداد خورجین در بوته.. 61

شکل4-15 تأثیر تاریخ کاشت بر تعداد خورجین در متر مربع.. 61

شکل4-16 تأثیر تاریخ کاشت بر وزن هزار دانه.. 65

شکل4-17 تأثیر تاریخ کاشت بر عملکرد دانه.. 66

شکل4-18تأثیر مصرف بُر بر عملکرد دانه.. 67

شکل4-19 تأثیر تاریخ کاشت بر عملکرد بیولوژیک.. 67

شکل4-20 تأثیر مصرف بُر بر عملکرد بیولوژیک.. 68

شکل 4-21 تأثیر تاریخ کاشت بر شاخص برداشت.. 69

شکل 4-22 تأثیر مصرف بُر بر شاخص برداشت.. 70

شکل 4-23تأثیر تاریخ کاشت بر درصد روغن.. 71

شکل 4-24تأثیر تاریخ کاشت بر عملکرد روغن.. 73

شکل4-25تأثیر مصرف بُر بر عملکرد روغن.. 73

شکل4-26 تأثیر تاریخ کاشت بر نیتروژن دانه.. 76

شکل4-27تأثیر تاریخ کاشت بر درصد نیتروژن برگ.. 76

شکل4-28تأثیر مصرف بُر بر محتوای بُر گیاه.. 77

فصل اول

فصل اول

مقدمه

تولید محصولات زراعی و تغذیه­ی جمعیت­های انسانی از هر زمانی در گذشته مسائل پیچیده­تری را در پی دارد. همراه با افزایش جمعیت جهان، بهبود سطح تغذیه، گسترش دامداری­های صنعتی و افزایش مصرف پروتئین، تلاش برای دستیابی به منابع جدید تولید روغن گیاهی افزایش یافته است. دانه­های روغنی برآورنده­ی بسیاری از نیازهای امروز جامعه­ ما به ویژه غذای مورد نیاز انسان است. کلزا در میان دانه­های روغنی از جایگاه ویژه­ای برخوردار است و رشد و گسترش آن در ایران می ­تواند تا اندازه­ زیادی کمبودها را در زمینه­ فراهمی روغن خوراکی در کشور جبران نماید. روغن کلزا همانند آفتابگردان، سویا و ذرت به­خاطر داشتن اسیدهای چرب اشباع نشده و بدون کلسترل از ارزش تغذیه­ای فراوانی برخوردار است. این گیاه علاوه بر داشتن ویژگی­های مثبت تغذیه­ای با وجود ارقام پاییزه و بهاره در بسیاری از نقاط جهان از عرض­های جغرافیایی بالا تا عرض­های جغرافیایی پایین­تر کشت می­شود، در حالی که اغلب گیاهان روغنی تابع شرایط خاص آب و هوایی می­باشند. میزان زیاد روغن در دانه­های کلزا و همچنین ترکیب مناسب اسیدهای چرب اصلاح شده موجب تسلط آن بر بازارهای روغن جهانی شده است. بهره­مندی از این ویژگی­ها و موارد مصرف فراوان، اهمیت کلزا نسبت به سایر محصولات روغنی را نشان می­دهد (فتحی و همکاران، 1389).

1-1 بیان مسئله و ضرورت اجرای تحقیق

با افزایش گرم شدن کره زمین، تنش گرمایی می ­تواند به عنوان یک مشکل عمده در اراضی کشت کلزا (و همچنین سایر گیاهان زراعی با خصوصیات تحمل به تنش گرمای مشابه) پدیدار شود. دماى هوا یکى از عوامل مهم توزیع گیاهان زراعی در مناطق مختلف جهان است. دما میزان فتوسنتز و تنفس گونه­هاى گیاهى را کنترل کرده و بر گل­دهی، توزیع مواد فتوسنتزی و رسیدن آن­ها موثر است. حدود بالا و پایین دما تأثیر نامطلوبی بر فرایندهای فیزیولوژیکی داشته و مانع از رشد گیاه می شود، اگرچه در یک محدوده دمای مناسب، با افزایش دما رشد گیاهان به شرط محدودکننده نبودن سایر عوامل، سریع­تر می­شود. تأثیر دما بر عملکرد به مرحله رشد گیاه که در طی آن دما تغییر می­کند، بستگی دارد. با افزایش دما سرعت نمو گیاه بیشتر شده و از این راه بر عملکرد اثر می­گذارد. در گیاهان زراعى مختلف، حساسیت مراحل نمو زایشی به تنش گرما مورد توجه قرار گرفته است (فرجی، 1391). تأثیر تنش گرما در طی گل­دهی بر خصوصیات کمى و کیفى گیاهان زراعى مانند کلزا) ناتال[1] و همکاران، 1992، آنگادی[2] و همکاران، 2000)، گوجه        (ساتو[3] و همکاران، 2002)، لوبیا (شانارد و گیپس[4]، 1994)، گندم (ساینی[5] وهمکاران، 1983) و ذرت        (کارسون[6]، 1990) به خوبی بررسی شده است. دماى بالاى هوا طی دوره زایشی سبب کاهش باروری و عملکرد دانه در گندم (ساینی و همکاران، 1983)، ذرت (اسکاپر[7] و همکاران، 1987؛ میچل و پتولینو[8]، 1988)، پنبه (کیتاک[9] و همکاران، 1988)، لوبیا چشم بلبلی (احمد و هال[10]، 1993) و نخود فرنگی (گویلیونی[11] و همکاران، 1997) شد.

عملکرد در شرایط تنش تحت تأثیر عوامل محیطی و زراعی قرار می­گیرد و حفظ و بهبود آن مستلزم تدابیر به­زراعی و به­نژادی است. در روش­های به­زراعی با بهره گرفتن از نهاده­های مرغوب­، اعمال مدیریت­های زراعی مناسب، می­توان عملکرد در واحد سطح را افزایش داد، ولی در روش­های به­نژادی با بهره گرفتن از انتخاب و اصلاح گیاهان، می­توان عملکرد در واحد سطح بالاتری تولید کرد (مظاهری و مجنون­حسینی، 1384). یکی از نیازهای مهم در برنامه ­ریزی زراعی به منظور حصول عملکرد بالا و با کیفیت مطلوب مخصوصاً در شرایط تنش، توجه به تغذیه گیاه است. تغذیه صحیح گیاه یکی از عوامل مهم در بهبود کمی و کیفی محصول به­شمار می­آید (اکبری­نیا و همکاران، 1382). در تغذیه صحیح گیاه نه تنها باید هر عنصر غذایی به اندازه کافی در دسترس گیاه قرار گیرد، بلکه ایجاد تعادل و رعایت نسبت میان همه عناصر غذایی از اهمیّت زیادی برخوردار است (ملکوتی،1372). کودها با بهبود شرایط خاک و کنترل میزان عناصر ضروری، باعث افزایش رشد، عملکرد و همچنین بهبود کیفیت در نباتات، به ویژه گیاهان زراعی می­شوند (بی­نام ، 2001).

بُر یکی از عناصر غذایی کم­مصرف برای رشد گیاهان است که برای رشد طبیعی گیاه ضروری بوده و کمبود آن سبب توقف رشد و کاهش عملکرد می­گردد (هو و براون[12]، 1997). بُر نقش عمده­ای در فعالیت­های حیاتی گیاهی دارد و در تقسیم سلولی بافت­های مریستمی، تشکیل جوانه­های برگ و گل، ترمیم بافت­های آوندی، متابولیسم قند و مواد هیدروکربن­دار و انتقال آن­ها، تنظیم مقدار آب و هدایت آن در سلول، انتقال کلسیم در گیاه و تنظیم نسبت کلسیم به پتاسیم در بافت­های گیاهی، سنتز پروتئین، رشد ریشه، متابولیسم چربی و سنتز پکتین دیواره سلولی و نقل و انتقال مواد محلول در بین سلول­ها نقش مهمی ایفا می­ کند.

این مطلب را هم بخوانید :

منبع پایان نامه ارشد با موضوع اشخاص ثالث، حقوق تجارت، حقوق طلبکاران، حقوق فرانسه

 همچنین این عنصر، مقاومت گیاهان را نسبت به سرما و بیماری­ها افزایش می­دهد (ملکوتی و تهرانی، 1378). کاربرد بُر همراه با نیتروژن، پروتئین دانه را کاهش داده و درصد روغن را زیاد می­ کند که در این زمینه به نظر می­رسد کاربرد بُر، موجب کاربری بیشتر نیتروژن در جهت افزایش روغن دانه می­شود (ناتال[13] و همکاران، 1987). رشد و استقرار اولیه بهتر ریشه­ها در کلزا از اثر این عنصر است (استنگولیس[14] و همکاران، 2000).

1-2 اهداف

1. بررسی تأثیر تنش گرمایی آخر فصل بر صفات و فعالیت­های فیزیولوژیکی گیاه کلزا
2. بررسی تأثیر مصرف بُر بر رشد، عملکرد و اجزای عملکرد کلزا در تاریخ­های کاشت دیر هنگام

فصل دوم

فصل دوم

مروری بر پژوهش­های انجام شده

2-1 کلزا و اهمیت آن

تجربه­های تاریخی نشان داده است که وابستگی به واردات مواد غذایی در بلند مدت یکی از    مخاطره­آمیزترین انواع وابستگی است. بخش عمده­ای از درآمدهای ارزی کشور به جای سرمایه ­گذاری و تقویت بنیادهای اقتصادی و تامین امکانات زیربنایی کشور، صرف واردات مواد غذایی می­شود (ملکوتی، 1379). بیش از 90 درصد مصرف روغن­های خوراکی مصرفی کشور از طریق واردات تامین می­گردد (زاهدی، 1383). از این نظر لزوم برنامه ­ریزی بلندمدت و منسجم، با هدف نیل به خودکفایی در تولید روغن خوراکی ضروری است.

کلزا به­عنوان مهم­ترین گیاه دانه روغنی زراعی در مناطق معتدله و دومین محصول مهم دانه روغنی جهان پس از سویا به شمار می­آید. ارقام قدیمی این گیاه به دلیل وجود مواد ضد تغذیه­ای در روغن و بافت اندام­های مختلف گیاه هیچ گونه کاربرد مواد خوراکی برای انسان و دام نداشتند. با کاهش میزان اسید اروسیک[15] در روغن دانه و همچنین کاهش چشمگیر ماده­ی ضد تغذیه­ای گلوکوزینولات در بافت­های گیاه از طریق کارهای ژنتیکی در دهه­ی 1970 میلادی، مصرف تغذیه انسانی از روغن و مصرف علوفه دام از اندام­های گیاه و حتی بقایای روغن کشی این محصول گسترش فراوانی یافته است. ارقامی از کلزا که دارای مقدار اسید اروسیک کمتر از 2 درصد در روغن دانه و نیز گلوکوزینولات کمتر از 30 میکرومول بر گرم در کنجاله هستند را در اصطلاح کنولا یا کلزای “دو صفر”می­گویند. کنولا[16] یا ارقام دارای مقادیر اندک اسید اروسیک[17] در مقایسه با ارقام دارای مقادیر اسید اروسیک فراوان[18] به عنوان ارقام خوراکی کلزا به شمار می­آورند. اصطلاح کنولا اولین بار در سال 1987 پس از انجام سال­ها کارهای پژوهشی به عنوان روغن کانادایی، با اسید اندک[19] که منظور همان اسید اروسیک بود، به کار برده شد (انجمن بی­نام کانادا، 2000 و فتحی و همکاران، 1389).

2-2 سطح زیر کشت کلزا

سطح زیر کشت جهانی کلزا حدود 31 میلیون هکتار و کل محصول تولیدی کلزا در جهان حدود 62 میلیون تن دانه برآورد شده است (فائو[20]، 2009). سطح زیر کشت کلزا در کشور حدود 86 هزار هکتار برآورد و حدود 164 هزار تن دانه­ی کلزا در کشور تولید شده است (مرادی تلاوت و سیادت، 1391).

2-3 تنش گرما

وقوع تنش گرما طى دوره­هاى زایشى کلزا، مانند دوره گل­دهى و پر شدن دانه، به­عنوان یک مشکل عمده در بسیارى از اراضی تحت کشت این گیاه استراتژیک پدیدار شده که احتمالاً با افزایش گرم شدن کره زمین در طى سال­هاى آتى، اهمیت و نقش منفى آن در کاهش عملکرد مى­تواند دو چندان شود. دما میزان فتوسنتز و تنفس گونه­هاى گیاهى را کنترل کرده و بر گل­دهی، توزیع مواد فتوسنتزی و رسیدن آن­ها موثر است. به­طور کلی تأثیر تنش گرما در طی دوره­هاى زایشی در کلزا را می­توان به سه صورت کاهش تعداد گل­ها قبل از گرده افشانی، کاهش باروری گل­ها به دلیل عقیم شدن دانه­های گرده و یا خسارت تخمدان و کاهش ظرفیت بوته به­منظورحفظ ­خورجین­ها و دانه­های تولیدی در بعد از تلقیح طبقه بندی کرد. مطالعات نشان داده است که کاهش تعداد دانه در بوته­های کلزایی که تحت تنش گرما هستند،      مى­تواند به خاطر کاهش عمل یا باروری

عنوان:ارزیابی کشت مخلوط افزایشی آفتابگردان با لوبیا چشم بلبلی و سویا در کنترل علف‌های هرز دانشکده علوم زراعی ...

فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری

5-1- آفتابگردان………………………………….. 83

5-1-1- عملکرد دانه……………………………….. 83

5-1-2- قطر طبق…………………………………… 83

5-1-3- ارتفاع بوته……………………………….. 83

5-1-4- شاخص برداشت……………………………….. 84

5-1-5- تعداد دانه………………………………… 84

5-1-6- تعداد دانه پر………………………………. 84

5-1-7- درصد پوکی دانه……………………………… 85

5-1-8- وزن صد دانه……………………………….. 85

5-1-9- عملکرد بیولوژیک…………………………….. 85

5-2- لوبیا چشم‌بلبلی……………………………….. 85

5-2-1- عملکرد دانه……………………………….. 85

5-2-2- تعداد غلاف در بوته…………………………… 86

5-2-3- تعداد دانه در غلاف…………………………… 86

5-2-4- وزن صد دانه……………………………….. 86

5-2-5- شاخص برداشت……………………………….. 86

5-2-6- عملکرد بیولوژیک…………………………….. 86

5-2-7- ارتفاع بوته……………………………….. 87

5-3-سویا………………………………………… 87

5-3-1- عملکرد دانه……………………………….. 87

5-3-2- تعداد غلاف در بوته………………………….. 87

5-3-3- تعداد دانه در غلاف………………………….. 87

5-3-4- وزن صد دانه……………………………….. 88

5-3-5- شاخص برداشت……………………………….. 88

5-3-6- عملکرد بیولوژیک…………………………….. 88

5-3-7- ارتفاع بوته……………………………….. 88

5-4- تراکم و زیست توده علف‌های هرز…………………… 89

5-4-1- تعداد کل علف‌های هرز…………………………. 89

5-4-2- زیست توده کل علف‌های هرز……………………… 89

5-5- ارزیابی کشت مخلوط…………………………….. 89

5-5-1- نسبت برابری زمین (LER)………………………. 89

5-5-1-1- LER جزئی آفتابگردان………………………. 90

5-5-1-2- LER جزئی سویا……………………………. 90

5-5-1-3- LER جزئی لوبیا چشم بلبلی…………………… 90

5-5-1-4- LER کل………………………………….. 90

5-5-2- ضریب تهاجم (A)…………………………….. 91

5-5-3- افت واقعی عملکرد (AYL)……………………… 91

5-5-3- 1- AYL جزئی آفتابگردان……………………… 91

5-5-3-2- AYL جزئی لگوم……………………………. 91

5-5-3- 3- AYL کل…………………………………. 91

5-5-4-نسبت رقابتی (CR)……………………………. 92

5-5-4-1- CR جزئی آفتابگردان……………………….. 92

5-5-4-2- CR جزئی لگوم…………………………….. 92

5-5-5- سودمندی مخلوط (IA)………………………….. 93

5-5-5-1- IA جزئی آفتابگردان………………………… 93

5-5-5-2- IA جزئی لگوم……………………………… 93

5-5-5-3- IA کل…………………………………… 93

5-5-6-ضریب ازدحام نسبی (RCC)………………………. 93

5-5-6-1- RCC جزئی آفتابگردان………………………. 93

5-5-6-2- RCC جزئی لگوم……………………………. 94

5-5-6-3- RCC کل………………………………….. 94

5-5-7- مزیت پولی مخلوط (MAI)………………………. 94

5-5-8- مجموع ارزش نسبی (RVT)………………………. 95

5-5-9- شاخص بهره‌وری سیستم (SPI)…………………….. 95

نیجه‌گیری نهایی…………………………………… 96

پیشنهادات……………………………………….. 97

فهرست منابع……………………………………… 99

فهرست اشکال

عنوان                                                                                                                                        شماره صفحه                                                                                                                      

شکل 4-1- مقایسه میانگین عملکرد دانه آفتابگردان در کشت مخلوط با سویا و لوبیا چشم‌بلبلی…………………………………… 32

شکل 4-2 مقایسه میانگین قطر طبق آفتابگردان در کشت مخلوط با سویا و لوبیا چشم بلبلی……………………………………….. 33

شکل 4-3- مقایسه میانگین ارتفاع آفتابگردان در کشت مخلوط با سویا و لوبیا چشم بلبلی……………………………………….. 34

شکل 4-4- مقایسه میانگین شاخص برداشت آفتابگردان در کشت مخلوط با سویا و لوبیا چشم بلبلی………………………………….. 35

شکل 4-5- مقایسه میانگین تعداد دانه آفتابگردان در کشت مخلوط با سویا و لوبیا چشم بلبلی……………………………………….. 36

شکل 4-6- مقایسه میانگین تعداد دانه پر آفتابگردان در کشت مخلوط با سویا و لوبیا چشم بلبلی………………………………….. 37

شکل 4-7- مقایسه میانگین درصد پوکی دانه آفتابگردان در کشت مخلوط با سویا و لوبیا چشم بلبلی………………………………….. 38

شکل 4-8- مقایسه میانگین وزن صد دانه آفتابگردان در کشت مخلوط با سویا و لوبیا چشم بلبلی………………………………….. 39

شکل 4-9- مقایسه میانگین عملکرد بیولوژیک آفتابگردان در کشت مخلوط با سویا و لوبیا چشم بلبلی………………………………….. 40

شکل 4-10- مقایسه میانگین عملکرد دانه لوبیا چشم‌بلبلی در کشت مخلوط با آفتابگردان………………………………………. 42

شکل 4-11- مقایسه میانگین تعداد غلاف لوبیا چشم‌بلبلی در کشت مخلوط با آفتابگردان………………………………………. 43

شکل 4-12- مقایسه میانگین تعداد دانه در غلاف لوبیا چشم‌بلبلی در کشت مخلوط با آفتابگردان………………………………………. 44

شکل 4-13- مقایسه میانگین وزن صد دانه لوبیا چشم‌بلبلی در کشت مخلوط با آفتابگردان………………………………………. 45

شکل 4-14- مقایسه میانگین شاخص برداشت لوبیا چشم‌بلبلی در کشت مخلوط با آفتابگردان………………………………………. 46

شکل 4-15- مقایسه میانگین عملکرد بیولوژیک لوبیا چشم‌بلبلی در کشت مخلوط با آفتابگردان………………………………………. 47

شکل 4-16- مقایسه میانگین ارتفاع بوته لوبیا چشم‌بلبلی در کشت مخلوط با آفتابگردان………………………………………. 48

شکل 4-17- مقایسه میانگین عملکرد دانه سویا در کشت مخلوط با آفتابگردان  48

شکل 4-18- مقایسه میانگین تعداد غلاف سویا در کشت مخلوط با آفتابگردان   50

شکل 4-19- مقایسه میانگین تعداد دانه در غلاف سویا در کشت مخلوط با آفتابگردان………………………………………. 51

شکل 4-20- مقایسه میانگین وزن صد دانه سویا در کشت مخلوط با آفتابگردان 51

شکل 4-21- مقایسه میانگین شاخص برداشت سویا در کشت مخلوط با آفتابگردان 52

شکل 4-22- مقایسه میانگین عملکرد بیولوژیک سویا در کشت مخلوط با آفتابگردان……………………………………………….. 53

شکل 4-23- مقایسه میانگین ارتفاع سویا در کشت مخلوط با آفتابگردان 54

شکل 4-24- مقایسه میانگین تراکم پهن برگ‌ها در کشت مخلوط آفتابگردان با سویا و لوبیا چشم بلبلی………………………………… 56

شکل 4-25 مقایسه میانگین تراکم باریک برگ‌ها در کشت مخلوط آفتابگردان با سویا و لوبیا چشم بلبلی………………………………… 57

شکل 4-26- مقایسه میانگین تراکم کل علف های هرز درکشت مخلوط آفتابگردان با سویا و لوبیا چشم بلبلی…………………………….. 58

شکل4-27-مقایسه میانگین زیست توده پهن برگ‌های هرز درکشت مخلوط آفتابگردان با سویا و لوبیا چشم بلبلی…………………………….. 59

شکل4-28-مقایسه میانگین زیست توده باریک برگ های هرز درکشت مخلوط آفتابگردان با سویا و لوبیاچشم بلبلی…………………………… 60

این مطلب را هم بخوانید :

https://urlscan.io/result/bdf4a196-158b-4517-8b15-98238285231d/

شکل 4-29- مقایسه میانگین زیست توده کل علف‌های هرز درکشت مخلوط آفتابگردان با سویا و لوبیا چشم بلبلی………………………….. 61

شکل 4-30- مقایسه میانگین LER جزئی آفتابگردان درکشت مخلوط با سویا و لوبیا چشم بلبلی……………………………………….. 63

شکل 4-31- مقایسه میانگین LER جزئی سویا درکشت مخلوط با آفتابگردان 64

شکل 4-32- مقایسه میانگین LER جزئی لوبیا چشم بلبلی درکشت مخلوط با آفتابگردان………………………………………. 65

شکل 4-33- مقایسه میانگین LER کل درکشت مخلوط آفتابگردان با سویا و لوبیا چشم بلبلی……………………………………….. 66

عنوان                                                                                                                     شماره صفحه

شکل 4-34- مقایسه میانگین ضریب تهاجم (A) درکشت مخلوط آفتابگردان با سویا و لوبیا چشم بلبلی………………………………….. 85

شکل 4-35- مقایسه میانگین AYL جزئی آفتابگردان درکشت مخلوط با سویا و لوبیا چشم بلبلی……………………………………….. 86

شکل 4-36- مقایسه میانگین AYL جزئی لگوم درکشت مخلوط آفتابگردان با سویا و لوبیا چشم بلبلی………………………………….. 87

شکل 4-37- مقایسه میانگین AYL کل درکشت مخلوط آفتابگردان با سویا و لوبیا چشم بلبلی……………………………………….. 88

شکل 4-38- مقایسه میانگین CR جزئی آفتابگردان در کشت مخلوط با سویا و لوبیا چشم‌بلبلی………………………………………… 90

شکل 4-39- مقایسه میانگین CR جزئی لگوم در کشت مخلوط آفتابگردان با سویا و لوبیا چشم‌بلبلی…………………………………… 90

شکل 4-40- مقایسه میانگین IA جزئی آفتابگردان در کشت مخلوط با سویا و لوبیا چشم‌بلبلی………………………………………… 92

شکل 4-41- مقایسه میانگین IA جزئی لگوم در کشت مخلوط آفتابگردان با سویا و لوبیا چشم‌بلبلی…………………………………… 93

شکل 4-42- مقایسه میانگین IA کل در کشت مخلوط آفتابگردان با سویا و لوبیا چشم‌بلبلی………………………………………… 94

شکل 4-43- مقایسه میانگین RCC جزئی آفتابگردان در کشت مخلوط با سویا و لوبیا چشم‌بلبلی………………………………………… 95

شکل 4-44- مقایسه میانگین RCC جزئی لگوم در کشت مخلوط آفتابگردان با سویا و لوبیا چشم‌بلبلی…………………………………… 96

شکل 4-45- مقایسه میانگین RCC کل در کشت مخلوط آفتابگردان با سویا و لوبیا چشم‌بلبلی………………………………………… 96

شکل 4-46- مقایسه میانگین MAI در کشت مخلوط آفتابگردان با سویا و لوبیا چشم‌بلبلی………………………………………… 97

شکل 4-47- مقایسه میانگین RVT در کشت مخلوط آفتابگردان با سویا و لوبیا چشم‌بلبلی………………………………………… 98

شکل 4-48- مقایسه میانگین SPI در کشت مخلوط آفتابگردان با سویا و لوبیا چشم‌بلبلی………………………………………… 99

فهرست جداول

عنوان                                                                                                                                         شماره صفحه                                                                                                            

جدول 3-1- برخی خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک محل آزمایش…. 25

جدول 4-1- تجزیه واریانس میانگین مربعات صفات بررسی شده آفتابگردان در کشت مخلوط با سویا و لوبیا چشم بلبلی…………………….. 32

جدول 4-2- تجزیه واریانس میانگین مربعات صفات بررسی شده لوبیا چشم بلبلی در کشت مخلوط با آفتابگردان……………………………. 41

جدول 4-3- تجزیه واریانس میانگین مربعات صفات بررسی شده سویا در کشت مخلوط با آفتابگردان …………………………………… 49

جدول 4-4- تجزیه واریانس میانگین مربعات صفات بررسی شده علف های هرز در کشت مخلوط آفتابگردان با سویا و لوبیاچشم بلبلی……………. 55

جدول 4-5- تجزیه واریانس LER جزئی آفتابگردان درکشت مخلوط با سویا و لوبیا چشم بلبلی……………………………………….. 62

جدول 4-6- تجزیه واریانس LER جزئی سویا و لوبیا چشم بلبلی درکشت مخلوط با آفتابگردان………………………………………. 63

جدول 4-7- تجزیه واریانس LER کل درکشت مخلوط آفتابگردان با سویا و لوبیا چشم بلبلی…………………………………………… 65

جدول 4-8- تجزیه واریانس ضریب تهاجم (A) درکشت مخلوط آفتابگردان با سویا و لوبیا چشم بلبلی………………………………….. 66

جدول 4-9- تجزیه واریانس AYL جزئی آفتابگردان درکشت مخلوط با سویا و لوبیا چشم بلبلی……………………………………….. 68

جدول 4-10- تجزیه واریانس AYL جزئی لگوم درکشت مخلوط آفتابگردان با سویا و لوبیا چشم بلبلی………………………………….. 69

جدول 4-11- تجزیه واریانس AYL کل درکشت مخلوط آفتابگردان با سویا و لوبیا چشم بلبلی……………………………………….. 70

جدول 4-12- تجزیه واریانس CR جزئی آفتابگردان و لگوم در کشت مخلوط با سویا و لوبیا چشم‌بلبلی…………………………………… 71

جدول 4-13- تجزیه واریانسIA جزئی آفتابگردان در کشت مخلوط آفتابگردان با سویا و لوبیا چشم‌بلبلی……………………………… 73

جدول 4-14- تجزیه واریانسIA جزئی لگوم در کشت مخلوط با سویا و لوبیا چشم‌بلبلی……………………………………………….. 74

جدول 4-15- تجزیه واریانس IA کل در کشت مخلوط آفتابگردان با سویا و لوبیا چشم‌بلبلی………………………………………… 75

جدول 4-16- تجزیه واریانس RCC جزئی آفتابگردان، لگوم و کل در کشت مخلوط آفتابگردان با سویا و لوبیا چشم‌بلبلی…………………. 77

جدول 4-17- تجزیه واریانس MAI، RVT و SPIدر کشت مخلوط آفتابگردان با سویا و لوبیا چشم‌بلبلی…………………………………… 79

فصل اول

مقدمه و کلیات

1-1-مقدمه

امروزه جهان با مشکل بزرگ رشد جمعیت مواجه است که یکی از پیامدهای آن کمبود غذا می‌باشد و تأمین غذای این جمعیت رو به رشد به بخش کشاورزی مربوط می‌شود. افزایش جمعیت سبب شده است تا کودهای شیمیایی، سموم دفع آفات نباتی، فراورده‌های هورمونی و سایر عوامل خطرزا برای محیط‌زیست به صورت کنترل نشده و بی‌رویه به بخش کشاورزی وارد شوند تا این بخش بتواند به تقاضای رو به رشد مواد غذایی پاسخ دهد. در سال­های اخیر به علت مشکلاتی که در اثر کاربرد بی­رویه مواد شیمیایی در کشاورزی و روش­های رایج تولید مواد غذایی بروز کرده است توجه مضاعفی به کشاورزی پایدار معطوف شده است (توحیدی نژاد و همکاران، 1383).

کشاورزی پایدار (Sustainable Agriculture) نوعی کشاورزی است که در جهت منافع انسان بوده، کارایی بیشتری در استفاده از منابع دارد و با محیط در توازن است. استفاده مناسب از عوامل محیطی و زارعی همراه با تغییر الگوی کشت، از جمله روش‌های مدیریتی است که باعث بهبود عملکرد گیاهان زراعی و پایداری در کشاورزی خواهد شد. چند کشتی (Multiple Cropping) و کشت مخلوط (Intercropping) یکی از راه‌های رسیدن به کشاورزی پایدار (معافی و موکارلی، 2003؛ توحیدی نژاد و همکاران، 1383) و یکی از قدیمی‌ترین و گسترده‌ترین عملیات مورد استفاده در سامانه‌های کشاورزی کم نهاده در بسیاری از مناطق جهان است (لیتورجدیس و همکاران، 2011).

کشت مخلوط به روشی از کشت که بر مبنای استفاده حداکثر از پتاسل‌های محیطی، از طریق کشت توأم یا متوالی دو یا چند گیاه زراعی که از لحاظ زمان کاشت و برداشت و نحوه رشد متفاوت هستند اطلاق می‌شود. محققین بسیاری در مطالعات خود از دستیابی به عملکرد بیشتر به‌عنوان برتری‌های کشت مخلوط نسبت به کشت خالص اشاره داشته‌اند. از دلایل دیگر برتری نظام مخلوط نسبت به تک کشتی کاهش آفات و بیماری‌ها، حفاظت خاک، بهبود راندمان استفاده از منابع (آب، عناصر غذایی و نور)، کاهش ریسک تولید و کاهش خسارت علف‌های هرز است (بولسون، 1997؛ هیمس، 1999؛ ریجنتجس و همکاران، 1992). این سیستم‌های زراعی همچنین ریسک تولید محصولات را چه به لحاظ تأثیر شرایط غیرقابل‌پیش‌بینی اقلیمی و چه شرایط پر نوسان بازار، کاهش داده و در مجموع به پایداری بیشتر سیستم‌های معیشتی کشاورزی می‌انجامد (بهشتی و همکاران، 1389؛ اینال و همکاران، 2007).

انتخاب گیاهان مناسب در کشت مخلوط از اهمیت خاصی برخوردار است. در طراحی یک نظام کشت مخلوط انتخاب نوع گونه‌ها به نحوی که اثرات تکمیل‌کنندگی بر یکدیگر داشته باشند، شرط اصلی موفقیت می‌باشد که لازمه این کار شناخت کامل گیاه در ارتباط با نیازهای اکولوژیکی آن و نحوه واکنش آن به محیط است (موشاگالوسا و همکاران، 2008). معمولاً افزایش عملکرد در نظام کشت مخلوط، زمانی ایجاد می­شود که گیاهان تشکیل‌دهنده مخلوط از نظر نحوه و میزان استفاده از منابع با یکدیگر کاملاً متفاوت باشند (بومن و همکاران، 2002). بر همین اساس استفاده از گونه‌های گیاهی با فنولوژی و خصوصیات مورفولوژیکی متفاوت که کمترین رقابت را در یک آشیانه اکولوژیکی ثابت چه از نظر عوامل محیطی چه از نظر زمان با هم ایجاد کنند گام مهمی در موفقیت کشت مخلوط محسوب می‌شود (موشاگالوسا و همکاران، 2008). ‌

آفتابگردان، پنجمین گیاه مهم در تولید روغن خوراکی محسوب می‌شود و حدود 2/8% از کل تولید دانه‌های روغنی جهان را تشکیل می‌دهد (‌خواجه پور، 1383). بقولات نیز در جیره غذایی انسان، تغذیه دام و افزایش حاصلخیزی خاک نقش مهمی ایفا می‌کنند (نلسون و همکاران، 2003)، لذا استفاده از آن‌ها در کشت مخلوط بسیار مفید خواهد بود. لوبیا چشم بلبلی از جمله حبوباتی است که در کشورهای گرمسیری و نیمه گرمسیری کشت و کار می‌شود و یک منبع تغذیه‌ای مهم به شمار می‌آید (سینگ و همکاران 1997). سویا نیز یکی از مهم‌ترین گیاهان روغنی دنیاست و دانه‌ خشک آن با داشتن 20-14% روغن و 40-30% پروتئین، اهمیت ویژه‌ای در تغذیه‌ انسان، دام و طیور دارد (لطیفی، 1372).

کنترل علف‌های هرز به‌عنوان یکی از مزایای کشت مخلوط برشمرده شده است. علف‌های هرز مهم‌ترین عامل محدودیت در سیستم‌های کشاورزی می‌باشند و اگر در مزارع کنترل نشوند، عملکرد گیاهان زراعی بسته به توان رقابتی آنها 100-10% کاهش می‌یابد (رحیمیان و شریعتی، 1378). در کشت مخلوط به‌دلایل مختلف از جمله افزایش پوشش گیاهی، افزایش رقابت، میزان و هجوم علف‌های هرز به نحو بارزی کاهش می‌یابد. از این‌رو کشت مخلوط می‌تواند بطور قابل ‌توجهی از میزان کاربرد علف‌کش‌ها بکاهد و این امر علاوه بر ارزش اقتصادی از اهمیت زیست‌محیطی بسزایی نیز برخوردار است. لذا با توجه به اهمیت کشت مخلوط در راستای تحقق اهداف کشاورزی پایدار و اهمیت گیاهان یادشده (لوبیا چشم بلبلی، سویا و آفتابگردان)، در این پژوهش به بررسی کشت مخلوط افزایشی لوبیا چشم بلبلی و سویا با آفتابگردان با تأکید بر کنترل علف‌های هرز در این سیستم کشت پرداخت شده است.

1-2-فرضیات تحقیق

1- کشت مخلوط افزایشی آفتابگردان با لوبیا چشم بلبلی و سویا نسبت به تک‌کشتی کارآمدی بالاتری دارد.

عنوان:بررسی اثر متقابل تراکم گیاهی با مواد تغذیه ای در رقابت گندم Triticum aestivum L. با ...

بین رفتن حاصلخیزی خاک و در مواردی عدم امکان تداوم کشاورزی گردیده است.

برای تأمین گندم مورد نیاز کشور و رسیدن به خودکفایی، باید به افزایش توان تولید و حفظ حداکثر پتانسیل موجود توجه داشت .بنابراین شناسایی و کنترل علف­های هرز می ­تواند در افزایش عملکرد و بهره وری اقتصادی نقش اساسی داشته باشد (میرکمالی و همکاران ، ۲۰۰۶) . در این بین محصولاتی که سریعتر می­توانند پوشش خود را ببندند نسبت به محصولاتی که پوشش آنها دیرتر بسته می­شود یا قادر به این کار نیستند، قابلیت بیشتری برای رقابت با علف­های هرز دارند. در بین محصولات یکساله، غلات دانه ریز و دانه­های روغنی از محصولاتی هستند که پوشش آنها سریعتر بسته می­شود و پوشش متراکم و رقابتی را تشکیل می­دهند. در مورد غلات قابلیتهای زیادی برای گسترش روش های غیر مستقیم کنترل علف­های هرز وجود دارد. از آنجا که رقابت بین گیاهان بر اثر مجاورت آنها با یکدیگر به وجود می­آید، شاید بتوان رقابت را تابعی از تراکم گیاهی توصیف کرد که با تغییر تراکم گیاهان زراعی، جمعیت علف­های هرز را می­توان کاهش داد. رقابت یکی از ارزان­ترین و کاربردی ترین روش­ها برای کنترل علف­های هرز توسط کشاورزان است.

در مزارع گندم ایران بیش از ۲۰۰ گونه علف­ هرز وجود دارد که تعدادی از آنها علف­های هرز مهم و بسیار خسارت زا و تعدادی از آنها اهمیت کمی دارند. با این حال بسیاری از کشاورزان بدون آگاهی از یافته­ های تحقیقاتی و اصول علمی در استان خوزستان مشغول تولید گندم بوده و به دلیل عدم استفاده از ارقام مناسب ، تراکم مطلوب ، رعایت مصرف بهینه کودشیمیایی و علفکش­ها علاوه بر مشکلات علف­های هرز، مشکلات زیست محیطی فراوانی را ایجاد کرده اند. افزایش مقاومت به علف کش­ها و نگرانی عمومی درباره اثر جانبی آنها ، موجب فشار زیاد به کشاورزان برای کاهش استفاده از علفکشها شده است، که نتیجه آن منجر به بسط راهبردهای مدیریت تلفیقی علف­های هرز بر پایه استفاده از دیگر شیوه های جایگزین کنترل شیمیایی و منطقی کردن استفاده از علف­کش­ها، مورد توجه قرار گرفته است.

یکی از راه­های کاهش رقابت علف­های هرز، استفاده از تراکم بهینه گیاه زراعی است. با افزایش تراکم مناسب و بهبود پوشش گیاهی در مراحل اولیه رشد ، گیاه زراعی می ­تواند با علف­های هرز مجاور مقابله ­کند، بدون آنکه علف کشی مصرف شده باشد. البته انتخاب تراکم گیاهی باید به نحوی باشد که زمینه رقابت درون گونه ای، بین بوته­های گندم را باعث نشود. این موضوع هم اکنون در مدیریت پایدار علف­های هرز یعنی استفاده از عوامل به زراعی از جمله تراکم گیاهی پذیرفته شده است.

از طرفی استفاده از عناصر غذایی از جمله عناصر مغذی برای کاهش اثر گذاری رقابت علف­های هرز با گندم نیز در بررسی­های مختلف مدنظر بوده است. بواسطه تغذیه مناسب گندم، بهبود رشد گیاهی و افزایش توان گیاه زمینه بروز رقابت بین گونه­ای را کاهش می­دهد. به عبارت دیگر تقویت گیاه از طریق عناصر مغذی در حد مناسب، باعث ایجاد اندام­ها و بافت­های مناسب گیاهی شده و توان رقابتی گندم را در استفاده از امکانات محیطی مانند آب و نور را فراهم می­ کند و برتری خود را

 نسبت به علف­های هرز نشان می­دهد.

اثر متقابل تراکم گیاهی بهینه و عناصر ریز مغذی ضروری گندم زمینه استقامت و پایداری گندم را در مقابله با علف­های هرز آن فراهم می­ کند و زمینه را در راستا نیاز کمتر به مصرف مواد شیمیایی آلوده کننده محیط مهیا خواهد نمود. از آنجایی­که در این زمینه در خوزستان اطلاعات اندکی موجود است. لذا بررسی در این زمینه برای افزایش تواید گندم در منطقه می ­تواند مفید و ضروری ­باشد.

فرضیه ها

۱- با بهره گرفتن از عناصر مغذی به همراه عامل به زراعی تراکم می­توان پتانسیل مطلوب گندم را برای مقابله با علف­های هرز آن ایجاد نمود.

۲- با افزایش تراکم گندم جمعیت علف­های هرز کاهش می­یابد.

اهداف اصلی

۱- بررسی اینکه آیا عناصر مغذی به همراه عامل به زراعی تراکم می­توانند پتانسیل مطلوب گندم را برای مقابله با علفهای هرز در غیاب علف کش فراهم آورند.

۲- بررسی کنترل علف­های هرز جهت افزایش تولید در واحد سطح.

۳- افزایش قدرت رقابت گندم در برابر علف­های هرز با بهره گرفتن از عناصر مغذی.

اهداف فرعی

۱- در کدام سطح از عناصر مغذی توانایی رقابت گندم با علف هرز بیشتر است؟

۲-تعیین تراکم مطلوب کاشت

نوآوری

اثر متقابل تراکم گیاهی بهینه و عناصر ریز مغذی ضروری گندم زمینه استقامت و پایداری گیاه را در مقابله با علف­های هرز آن فراهم می­ کند و در این راستا نیاز به مصرف مواد شیمیایی آلوده کننده محیط نیز نخواهد بود.

در این زمینه در گندم منطقه خوزستان اطلاعات به اندازه کافی موجود نیست. لذا بررسی جنبه های رقابتی این موضوع می ­تواند در مدیریت علفهای هرز گندم مفید واقع شود.

این مطلب را هم بخوانید :

پایان نامه کارکنان و احساس توانمندی – شرایط و بسترهای لازم در سازمان

فصل دوم