2-2-10- پیشگیری از فشار روانی……………………………… 122
2-2-10-1- استراتژیهای فردی پیشگیری از فشارزاها……………………………. 123
2-2-10-2- استراتژیهای سازمانی پیشگیری از فشارزاها………………………… 125
2-2-10-3- استراتژیهای فردی پیشگیری از فشار روانی……………………… 127
2-2-10-4- استراتژیهای سازمانی پیشگیری از فشار روانی…………………. 130
2-2-10-5- استراتژیهای فردی و درمان پیامدهای فشار روانی…………….. 134
2-2-10-6- استراتژیهای سازمانی و درمان پیامدهای فشار روانی………….. 137
2-2-10-7- ارتقای جامع سلامت……………………………… 139
2-2-11- فشار روانی بدون تنیدگی……………………………… 141
2-3- بخش سوم: تحلیل رفتگی……………………………… 142
2-3-1- تعریف………………………………. 142
2-3-2 رابطه فشار روانی و تحلیل رفتگی……………………………… 145
2-3-3- رابطه شخصیت و تحلیل رفتگی……………………………… 146
2-3-3-1 پنج عامل بزرگ شخصیت و تحلیلرفتگی…………………… 147
2-3-4- مراحل شکلگیری تحلیلرفتگی……………………………… 149
2-3-5- عوامل ایجادکننده و پیامدهای تحلیل رفتگی………………….. 154
2-3-6- تنوع تحلیل رفتگی……………………………… 158
2-3-7- پیشینه بررسی تحلیل رفتگی شغلی……………………………. 159
فصل سوم: روش انجام تحقیق……………………………… 164
3-1- مقدمه…………………………….. 165
3-2- روش تحقیق……………………………. 165
3-3- جامعه آماری……………………………… 166
3-4- متغیرها……………………………. 167
3-5- روش جمع آوری اطلاعات……………………………. 167
3-6- ابزار جمع آوری اطلاعات……………………………. 168
3-7- تعیین روایی و پایایی پرسشنامه…………………………….. 169
3-8- روش تجزیه و تحلیل دادهها……………………………. 170
3-9- قلمرو تحقیق ( زمانی، مکانی، موضوعی)……………………………. 170
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل نتایج……………………………… 172
4-1-مقدمه…………………………….173
4-2- ویژگیهای جمعیتی پاسخدهندگان به پرسشنامه (آمار توصیفی) ………….174
الف) توزیع پراکندگی پاسخدهندگان از نظر محل فعالیت (معاونت) ……………174
ب) توزیع پراکندگی پاسخدهندگان از نظر محل فعالیت (معاونت)…………….. 175
ج) توزیع پراکندگی پاسخدهندگان از نظر تحصیلات………………………………. 176
د) توزیع پراکندگی پاسخدهندگان از نظر سن……………………………… 177
ه) توزیع پراکندگی پاسخدهندگان از نظر سابقه کار در دانشگاه………………. 178
4-3- بررسی فرضیات تحقیق……………………………… 180
4-4- بررسی رابطه میان ابعاد شخصیت و تحلیلرفتگی…………………….. 196
4-5- بررسی پرسشنامه و پاسخهای داده شده به آن…………………………….. 201
4-6- بررسی تیپ شخصیتی کارکنان…………………………….. 202
4-7- بررسی میزان تحلیلرفتگی کارکنان…………………………….. 205
فصل پنجم: نتایج پژوهش و پیشنهادها……………………………. 210
5-1- مقدمه…………………………….. 211
5-2- خلاصه پژوهش………………………………. 211
5-3- نتایج پژوهش………………………………. 212
5-4- تحلیل نتایج:……………………………. 215
5-5- پیشنهادهای حاصل از پژوهش………………………………. 215
منابع و مآخذ…………………………….. 217
1- منابع فارسی……………………………… 217
2- منابع لاتین……………………………… 221
فصل اول: کلیات
1-1- مقدمه
عصری که در آن زندگی می کنیم، عصری جدید از دستاوردهای عظیم علمی و مبتنی بر فناوری، پیشرفت و تغییر، کاربرد انرژی هسته ای، ارتباط از راه دور و خودکار شدن فرایند تولید می باشد. عظمت و سرعت پیشرفتهای علمی و فنون متأثر از آن، بی تردید دگرگونیهای اجتماعی و تحولات اقتصادی را به همراه خواهد داشت. بر این مبنا در چنین شرایطی تغییر و تحولات عمیقی در زندگی افراد و اشتغال آنها به وجود می آید. امروزه سازمانهای نوآور و پیشرو برای رسیدن به اهداف و برنامه های خود در صددند تا راهکارهایی جهت سازگاری مطلوب کارکنان خود با چنین تغییرات عظیمی به وجود آورند. توجه به انسان به عنوان یک موجود پیچیده، سازگاری وی با چنین روابط، تجهیزات، تغییرات و دستورالعملها و به طور کلی محیط های شغلی در یک سازمان متفاوت از گذشته گردیده و انسان عصر حاضر ، در جریان سازگاری با محیط اجتماعی و شغلی خود ناچار است محدودیتها و فشارهایی را متحمل شود. (جوادی نیا، 1388: 1)
کار کردن، صرفنظر از تأمین مالی، میتواند برخی از نیازهای اساسی آدمی نظیر تحرک روانی و بدنی،تماس اجتماعی، احساسات خودارزشمندی، اعتماد و توانمندی را ارضا کند. با وجود این، کار میتواند منبع فشار عمده ای نیز باشد. احساس دایمی فشار، اثرات آسیبزای چندی را بر جا می گذارد که از آن به نام تحلیل رفتگی شغلی یاد می کنند.(پاول،1377: 50)
در این فصل پس از تعریف موضوع و اهمیت و ضرورت مطرح نمودن آن به اهداف، سوالات و فرضیات تحقیق میپردازیم و پس از آن قلمرو تحقیق و کاربردهای آن مطرح و در خاتمه تعریف عملیاتی واژگان تحقیق ذکر میشود.
در فصل دوم ادبیات تحقیق که شامل سه بخش شخصیت، فشار روانی و تحلیلرفتگی است مطرح خواهد شد.
در فصل سوم به روش تحقیق و در فصل چهارم به نتایج حاصله از آن میپردازیم.
در خاتمه در فصل پنجم، نتیجه گیری و پیشنهادهای حاصل از تحقیق ذکر میشود.
2-1- تعریف موضوع
طبق تعریف کی رایکو (1978) فشار روانی به عنوان پاسخی به تأثیرات منفی تلقی می شود که زمان بروز آن هنگامی است که فشار غیرقابل کنترل به مدت طولانی ادامه یابد و استراتژی های مقابله ای فرد نتواند آن را برطرف سازد. سطح بالایی از فشار روانی شغلی اغلب منجر به نارضایتی شغلی، غیبت از کار و ترک شغل و در نهایت تحلیلرفتگی شغلی می گردد. تحلیلرفتگی به عنوان فقدان انرژی و نشاط تعریف می شود و شخص دچار تحلیلرفتگی احساس کسالت انگیزی را نسبت به انجام رفتار شغلی نشان میدهد. تحلیلرفتگی حالتی است که در یک فرد شاغل به وجود می آید و پیامدی از فشار شغلی دائم و مکرر است. به این ترتیب شخص در محیط کارش به دلیل عوامل درونی و بیرونی احساس فشار می کند و این فشار، دائمی و مکرر بوده و در نهایت به احساس تحلیلرفتگی تبدیل می گردد. در این وضعیت احساس کاهش انرژی رخ می دهد و باعث پایین آمدن کارایی و بهره وری کارکنان می شود. (حسنی، 1381: 1)
به اعتقاد گینز و جرمییر[1] فرصتهای اندک برای ارتقا و وجود قوانین و مقررات خشک این احساس را در فرد ایجاد می کند که در یک نظام غیر منصف گرفتار آمده است و همین احساس باعث می شود فرد نسبت به شغلش نقطه نظرهای منفی پیدا کند. تقویت حالتهای منفی مزمن و فقدان پیشرفت بعد از اینکه خود را در زندگی موفق احساس نمی کند، به عیبجویی، دلسردی، بی علاقگی و سهل انگاریمیانجامد که از جمله نشانه های تحلیل رفتگی هستند. (ساعتچی ،1387 :345) از آنجا که تحلیل رفتگی شغلی غیر تبعیضآمیز است و کارکنان در همه سطوح ممکن است متحمل آن بشوند(بل، 2004: 2). در این راستا شناخت عواملی که در ایجاد و توسعه تحلیل رفتگی نقش دارند اهمیت بسزایی دارد زیرا کاهش اثر بخشی و افزایش غیبت از کار در افرادیکه از تحلیل رفتگی رنج می برند مشاهده میشوند (برونت، 2003: 5).
یکی از مهمترین مقولههای تأثیرگذار بر فشار روانی و ادراک فرد از فشار روانی شخصیت فرد است. طبق تعریف آلپورت[2] «شخصیت عبارت است از سازمان پویای دستگاه بدنی و روانی فرد که چگونگی سازگاری خاص آن فرد را با محیط تعیین می کند.» (آلپورت، 1937: 48) شلدن میگوید: شخصیت، سازمان پویای (زنده) جنبههای ادراکی و انفعالی و ارادی و بدنی (شکلی و اعمال حیاتی بدن) آدمی است. (مشبکی، 1377: 123) برای سنجش تیپ شخصیتی افراد روشهای متنوعی وجود دارد که از مهمترین آنها میتوان به مدل پنج عاملی اشاده نمود که با سابقه چهار دهه کار علمی یکی از معتبرترین ابزار سنجش شخصیت به حساب میآید.
این تحقیق به بررسی تأثیر ابعاد شخصیت بر تحلیلرفتگی کارکنان میپردازد. 5 بعد اصلی شخصیت که در این پژوهش مورد بررسی قرار میگیرند، عبارتند از: برونگرایی، توافق پذیری، ثبات هیجانی، وجدان کاری، گشودگی یا باز بودن نسبت به تجربیات جدید
در پرسشنامه استاندارد تحلیلرفتگی ماسلاش و جکسون تحلیل رفتگی در 3 بعد مورد سنجش قرار میگیرد که عبارتند از فرسودگی هیجانی، مسخ شخصیت و کاهش کفایت شخصی
3-1- اهمیت و ضرورت تحقیق
یکی از رایج ترین مشکلاتی که کارکنان را در همه سنین مورد حمله قرار می دهد، فشار روانی است. فشار روانی طولانی ممکن است منجر به رفتارهای غیر مولد شود. رفتارهای غیر مولد متضمن ترک خدمت، غیبت از محل کار، اعتیاد به الکل، اعتیاد به مواد مخدر، پرخاشگری و خرابکاری است. (محمدزاده، 1375: 465) غیبت، توقف کار و ترک خدمت از پیامد های رفتاری فشار روانی است. (قلیپور، 1386: 280-282)
درجات شدید فشار روانی معمولاً توأم با اضطراب و یا ناکامی، فشار خون و کلسترول زیاد میباشد. این تغییرات روانی و فیزیولوژیکی به چند طریق سلامت را به مخاطره می اندازد. از همه مهمتر، فشار روانی شدید به بیماری قلبی کمک می کند. رابطه بین فشار روانی زیاد شغلی و بیماری قلبی کاملا به اثبات رسیده است. (محمدزاده، 1375: 262) ضمناً فشار روانی به اختلالهای جسمی میانجامد زیرا نظم درونی بدن در رویارویی با فشار روانی دگرگون میشود. (دیویس و نیو استورم، 1373: 632)
فشار روانی زیاد، در تشدید بیماریهای قلبی، ستون فقرات، زخم معده و سردردهای مزمن تأثیر دارد. به طور کلی بین بیماریهای فیزیولوژیک و فشار روانی رابطه وجود دارد. کاهش و از دست دادن تمرکز حواس، کاهش خلاقیت، افت کیفیت تصمیمگیری و اتخاذ تصمیمات ضعیف و بی کیفیت، از دست دادن حافظه کوتاه مدت و بلند مدت، اختلالات فکری- شناختی، افزایش خطا، فراموشی و افزایشتوهم از پیامدهای شناختی فشار روانی است. (قلیپور، 1386: 280-282)
سوانح در محیط کار و خارج آن شکل رفتاری دیگری از تنیدگی است که گاهی میتوان سرچشمه آن را در عوامل فشار روانی مرتبط با کار به دست آورد. برای مثال
این مطلب را هم بخوانید :
مسائل حل نشده در کار، اشتغال ذهنی یا انحراف ذهنی برای کارمندی که به طرف منزل رانندگی می کند به وجود آورد و موجب بروز حوادث رانندگی شود. بر طبق یک پیمایش جدید روی 750 کارگر بالای هجده سال، یک ششم آنان بقدری از همکار خود عصبانی شده بودند که دلشان می خواست او را کتک بزنند. بیشترین میزان خشم انباشته شده در کارکنان زیر سی و پنج سال و در مشاغل منشی گری، دفتری یا فروش گزارش شده است. مطالعات دانشگاه میشیگان درباره تنیدگی سازمانی، انواع هزینههای غیر مستقیم سوء مدیریت فشارهای روانی را برای سازمان نظیر روحیه پایین، عدم رضایت، قطع روابط و گسیختگی روابط کاری شناسایی کرده و رهنمودهایی برای شناسایی هزینههای تنیدگی سازمانی ارائه داده است. صاحبنظران تخمین میزنند که حدود 75 درصد کل ضررهای کار در نتیجهی تنیدگی است. (رضائیان، 1387: 55-56)
چون دانشگاه ها سازمانهایی خدماتی بوده و متکی به دانش و توانمندی های منابع انسانی خود بوده و بر خلاف سازمانهای تولیدی به خطوط تولید و … متکی نیستند، اهمیت منابع انسانی در آنها بیش از دیگر سازمانها احساس می شود. دانشگاه امام صادق علیه السلام نیز همانطور که در بیانیه رسالت آن آمده، بار اصلی تحقق رسالت خود را بر دوش اعضاء هیئت علمی و مدیران خود دانسته و در این راستا مشارکت دانشجویان و کارکنان اداری شایسته، کارآمد و سازگار با شرایط دانشگاه را ضروری می داند. (بیانیه رسالت دانشگاه امام صادق علیه السلام).
4-1- اهداف تحقیق
اهداف اصلی این تحقیق عبارتند از:
1- شناخت تیپ شخصیتی کارکنان دانشگاه امام صادق علیهالسلام
2- اندازهگیری سطح تحلیلرفتگی کارکنان دانشگاه امام صادق علیهالسلام
3- تأثیر تیپ شخصیتی بر تحلیلرفتگی کارکنان دانشگاه امام صادق علیهالسلام
4- فراهم سازی بستر لازم برای سیاستگذاری های مناسب در زمینه منابع انسانی توسط مدیران در دانشگاه امام صادق علیهالسلام
5-1- سوالات تحقیق
سوال اصلی تحقیق: آیا میان ویژگیهای شخصیتی کارکنان دانشگاه امام صادق علیهالسلامو تحلیلرفتگی آنها رابطه معنادار وجود دارد؟
سوالات فرعی:
– آیا میان شخصیت برونگرا و فرسودگی هیجانی کارکنان دانشگاه امام صادق علیهالسلامرابطه معنادار وجود دارد؟
– آیا میان شخصیت توافق پذیر و فرسودگی هیجانی کارکنان دانشگاه امام صادق علیهالسلامرابطه معنادار وجود دارد؟
– آیا میان شخصیت دارای ثبات هیجانی و فرسودگی هیجانی کارکنان دانشگاه امام صادق علیهالسلامرابطه معنادار وجود دارد؟
– آیا میان شخصیت وظیفهشناس و فرسودگی هیجانی کارکنان دانشگاه امام صادق علیهالسلامرابطه معنادار وجود دارد؟
– آیا میان شخصیت مستقل و فرسودگی هیجانی کارکنان دانشگاه امام صادق علیهالسلامرابطه معنادار وجود دارد؟
– آیا میان شخصیت برونگرا و مسخ شخصیت کارکنان دانشگاه امام صادق علیهالسلامرابطه معنادار وجود دارد؟
– آیا میان شخصیت توافق پذیر و مسخ شخصیت کارکنان دانشگاه امام صادق علیهالسلامرابطه معنادار وجود دارد؟
– آیا میان شخصیت دارای ثبات هیجانی و مسخ شخصیت کارکنان دانشگاه امام صادق علیهالسلامرابطه معنادار وجود دارد؟
چکیده:
با آغاز کشورگشاییهای مسلمانان و سقوط امپراطوری ساسانی در ایران و سست شدن نفوذ امپراطوری روم در مرزهای شمالی شبه جزیره عربستان و سقوط حکومتهای محلی در شمال آفریقا، کسان بسیاری در بند افتادند و به سرزمینهای مسلمان نشین کوچانده و سپس مسلمان شدند بدین ترتیب یک لایه اجتماعی بسیار مهم و تاثیر گذار در جهان اسلام -به ویژه در عراق و شهرهای کوفه و بصره- شکل گرفت که موالی نام گرفتند-موالی اندک اندک در همه دانشهای اسلامی میدان داری کردند و سرآمد شدند که یکی از آنها علم تفسیر است. با این همه پیامد دست داشتن موالی در تفسیر قران کریم، یکسره بینقص و عیب و برکنار از خرده گیری نیست، روش انجام این تحقیق مبتنی بر تحلیل محتوا پس از مراجعه به منابع و مصادر مناسب و فیش برداری از آنها و بهرهمندی از کتابخانه های متعدد است. نتایج پژوهش عبارتند از اولاً، نقش موالی در دگرگونیهای پیش آمده در تفسیر قرآن کریم، یکسره سودمند یا زیانمند نیست. ثانیاً، موالی از واسطههای مهم و پادرمیانهای انکار ناپذیر در چرخش تفسیر از رویکرد اثری به رویکرد عقلیاند. ثالثاً، ناآشنایی عمیق موالی با زبان عربی، دقتها و ظرافتهای آن، از نقاط ضعف تفسیر موالی است. بنابراین، انجام این پژوهش ضروری مینماید.
مقدمه:
قرآن مجید دریای بیکرانه دانش و بینش است که هر کس به اندازه استعداد خود از آن سیراب میشود. قرآن نوری است فرا راه انسانها تا ابدیت و راهنمای استوارترین راه به سوی سعادت. بوستانی است که عطر شکوفههایش مشام جانها را مینوازد و دلها را صفا میبخشد.
قرآن شگفتترین کتاب و بزرگترین معجزه تاریخ است؛ که از آغاز جهان هستی تاکنون بینظیر مانده و خواهد ماند؛ به عنوان کتاب هدایت شایسته تأمّل، آگاهی و جست و جو است تا از رهنمودهایش استفاده کنیم. شناخت قرآن و بهره گیری از معارف آن، از اولین و برترین اولویتهای فکری مسلمین است بویژه که خود قرآن و سیره نبوی و سنت دیگر معصومان(ع) آنرا مورد تاکید قرار دادهاست.
این کتاب آسمانی، دارای معانی کنایی، استعارات و اشارات فراوانی است که فهم یا درک آنها نیازمند تدبّر و تفکر در آنها است. از این رو کوشش مفسران و عالمان قرآن دوست برای احیای معارف بلند قرآن و بازشناساندن مفاهیم ناب آن ضروی مینماید. بنابراین تفسیر قرآن از همان آغاز نزول توسط خود پیامبر و سپس صحابه، تابعین و … صورت گرفت.
در این پژوهش تلاش شده است، در حد توان به نقش طبقه مهم موالی در تفسیر قرآن پرداخته شود. این پایان نامه دارای چهار فصل است.
فصل اول: بررسی چگونگی شکل گیری طبقه موالی
فصل دوم: جایگاه اجتماعی، اقتصادی و سیاسی موالی
فصل سوم: بررسی جایگاه علمی موالی؛ در این بخش سعی میشود، به صورت گزینشی، برخی از علومی که موالی در آن دست داشتند، انتخاب وسپس کارکردهای موالی در حوزه تفسیر بررسی شود.
فصل چهارم که مهمترین و اساسیترین قسمت این پایان نامه است، به تأثیرگذاریهای موالی بر تفسیر قرآن کریم پرداخته میشود، که شامل بیان اثرات مثبت و منفی آنان در این حوزه و همچنین یافته های تحقیق و تجزیه و تحلیل مطالب است.
پیشگفتار
موضوع تحقیق:
به دنبال آغاز شدن کشورگشاییها از سوی مسلمانان و سقوط امپراطوری ساسانی در ایران و سست شدن نفوذ امپراطوری روم در مرزهای شمالی شبه جزیرهی عربستان و سقوط حکومتهای محلی در شمال آفریقا، کسان بسیاری در بند افتادند و به سرزمین های مسلماننشین کوچانده و سپس مسلمان شدند. بدین ترتیب، یک لایة اجتماعی بسیار مهم و تأثیرگذار در جهان اسلام -به ویژه در عراق و شهرهای کوفه و بصره- شکل گرفت، که “موالی” نام گرفتند. موالی اندک اندک در همه دانشهای اسلامی میدانداری کردند و سرآمد شدند که یکی از آنها، علم تفسیر است. با این همه پیامد دست داشتن موالی در تفسیر قرآن کریم، یکسره بینقص و عیب و برکنار از خرده گیری نیست و بررسی گوشههای گوناگون این پدیده، محور و مرکز ثقل این پایان نامه است.
زمینه سابقه و تاریخچه موضوع تحقیق:
درباره موالی و کارکردهای رنگارنگشان در زمینه های گوناگون سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، دانش اندوزی و دانش پراکنی موالی-به ویژه ایرانیان- کم و بیش سخنانی گفته شده و کتابهایی نوشته شده است؛ اما اثری که به گونهای ویژه کارکرد موالی را در حوزه تفسیر و با نگاهی نقادانه- و نه تنها گزارشی بازتاب دهد، تا آنجا که ما جستجو کرده ایم به چشم نمیخورد.
اهداف تحقیق:
1. نشان دادن تأثیرگذاری و تأثیرپذیری فرهنگ ملتهای گوناگون در یکدیگر.
2. پرتو افکنی به گوشه ای از تاریخ تفسیر قرآن کریم.
3. نشان دادن چگونگی گذر تفسیر از قالب اثری به قالب عقلی.
4.گزارش تأثیرهای نمایان ایرانیان در روند رو به گسترش دانش های اسلامی.
اهمیت و ارزش تحقیق با تأکید بر کاربرد نتایج آن:
اهمیت این پایان نامه در نگاهی نزدیک به اهمیت تفسیر قرآنکریم و در نگاهی دور به اهمیت بررسی چراییها و چگونگیهای تحولپذیری و دگرگون شدن دانش تفسیر و نیز اهمیت نگاه تاریخی به این دانش باز میگردد. به زبان دیگر نقطهی برجستهی این پایان نامه ، نگرش آن به پروژهی تاریخ علم می باشد. نتایج این پایان نامه می تواند برای قرآن پژوهان در دانشگاهها و حوزههای علمیه و نیز مراکزی که وجههی همّتشان پیگیری تاریخ علم دانشهای گوناگون است، مفید باشد.
سوال های تحقیق:
1. نقش موالی در دگرگونیهای پیش آمده در تفسیر قرآن کریم، یکسره سودمند یا زیانمند نیست.
2. موالی از واسطه های مهم و پادرمیانهای انکارناپذیر در چرخش تفسیر از رویکرد اثری به رویکرد عقلیاند.
3. ناآشنایی عمیق موالی با زبان عربی و دقتها و ظرافتهای آن، از نقاط ضعف تفسیر موالی است.
روش انجام تحقیق:
روش انجام این تحقیق مبتنی بر تحلیل محتوا پس از مراجعه به منابع و مصادر مناسب و فیش برداری از آنها و بهره مندی از کتابخانه های متعدد است.
فصل اول: بررسی چگونگی شکل گیری طبقه موالی
1-1- آشنایی با شبه جزیره عربستان
عربستان سرزمینی است که دین اسلام در آن جا ظهور کرده و پیامبر اسلام از آن جا برخاسته است، بدین جهت سزاوار است در آغاز بحث، موقعیت جغرافیایی و وضع دینی عرب را پیش از ظهور اسلام به اختصار شرح دهیم.
2-1- موقعیت جغرافیایی عربستان
عربستان شبه جزیرهی بزرگی است به مساحت تقریباً سه میلیون کیلومتر مربع که در جنوب غربی آسیا واقع شده.[1]حدود این شبه جزیره از طرف شمال به بادیه الشام و از طرف مشرق به خلیج فارس و دریای عمان و از سمت جنوب به خلیج عدن و اقیانوس هند و از طرف مغرب به دریای سرخ محدود میشود.[2] اگرچه از لحاظ جغرافیای سیاسی، عربستان را امروز جزء قطعه آسیا محسوب میدارند؛ ولی از نظر ساختمان طبیعی و جنس سکنه ونوع معیشت این شبه جزیره دنباله صحرای کبیر آفریقا است.[3] برخی از جغرافیدانان به اختصار آن را “جزیره” نامیده اند.[4]
به نوشته یاقوت حموی، چون اطراف آن را دریاها و رودخانهها در برگرفته است به این دلیل جزیره می گویند.[5]عبدالله بن عباس این شبه جزیره را به حجاز، تهامه، یمن، عروض، نجد تقسیم می کند.[6] از لحاظ ریشه، نژاد و قوم عرب، غالب مورخان آن را خاستگاه سامیها میدانند که این اقوام بعدها به دلیل خشکی و کم آب و علف بودن عربستان، به اطراف مهاجرت کردند،[7] در مورد قدمت اعراب برخی علمای اخبار آن را به عرب بائده، عاربه و مستعربه و از لحاظ نسب به قحطانی و عدنانی تقسیم نموده اند.[8] از قرنهای پیش از میلاد تا پس از میلاد مسیح، حکومتهای متعدد در عربستان جنوبی وجود داشته اندکه دامنه نفوذ آنها به سراسر شبه جزیره و خارج کشیده شد. مشهورترین حکومتهای آن که در سیاست، فرهنگ و اقتصاد شبه جزیره مؤثر بودند عبارتند از: حکومت مَعین، حضرموت، سبَئیان و حِمیریان بودند.
دولتهای شمالی عربستان نیز به دو دسته تقسیم میشوند:
اولی؛ شامل دولتهای قدیمی نبط و تدمر که زاییده تجارت بودند.
دومی؛ شامل دولتهای متاخرتری از جمله(حیره)، غسان و کنده بودند که با مصالح سیاسی قدرتهای آن ایام پیوند داشتند.[9]
3-1- وضع دینی عرب ها
تاریخ از وضع دینی عربهای جاهلیت اطلاعات کافی نمیدهد همین قدر میدانیم که در آن روزگار دین شایع و عمومی عربها بت پرستی بوده است،[1]هر قبیله بت مخصوصی داشتند که از چوب یا فلز یا سنگ یا عاج میساختند وجمیع افراد آن قبیله به زیارت و پرستش آن میرفتند.[2]دین مسیح نیز در بعضی نقاط عربستان پیروانی داشت از جمله در ناحیه شمال میان قبایل تغلب و غسان و قضاعه و در ناحیه جنوب در میان مردم یمن رواج داشت[3].
دین مسیح در آن زمان به چند فرقه تقسیم شده بود که دو فرقه از آن در جزیره العرب شایع بود، نسطوری در حیره، یعقوبی در شام و نجران بزرگترین مرکز مسیحیان به شمار می رفت. حنفیان نیز در میان عربها وجود داشتند و مردم را به توحید دعوت میکردند بعضی از عربها افکار ثنوی را از مردم حیره که با ایرانیان تماس داشتند فراگرفته بودند و به یزدان و اهرمن قائل بودند. کیش صابئین یکی از ادیان بسیار قدیم در جنوب عربستان(یمن)بود، اساس دین آنها مبتنی بر پرستش اجرام سماوی و کواکب آسمانی و مخصوصا عبادت آفتاب است.[4]به عبارت دیگر آنها ستاره پرست و آتش پرست بودند.[5]شمار یهودیان در عربستان زیاد بود از معروفترین نقاط یهودی نشین یثرب بود که بعدها مدینه نامیده شد. همچنین در تیماء و فدک و خیبر نقاط یهودینشین پدید آمد.[6] اعراب به پرستیدن سنگ علاقه داشتند آنها سنگ ها را انصاب می نامیدند. همچنین تمثالهایی داشتنداز چوب و زر و سیم که اصنام یا اوثان گویند پرستش خدایان از حساب زندگانی دنیوی بوده است و در کارهای خود از جمله جنگ، سفر و … با آنها مشورت و استخاره می کردند. مذهب زرتشت و مانوی در عربستان در قبیله بنی تمیم نیز وجود داشت[7]. در چنین شرایطی بود که دین اسلام ظهور کرد و حضرت محمد(ص) به پیامبری برانگیخته شد.
4-1- حضرت محمد (ص) و توسعه جغرافیایی اسلام
آن حضرت در نهم ربیع الاول در سال معروف به عام الفیل( 20 اوریل 571م) به دنیا آمد.[1] و در سن چهل سالگی در شب دوشنبه هفدهم ماه رمضان وحی به او نازل شد.[2] پیامبر(ص) بعد از بعثت دائماً به نشر دعوت خود در مکه مشغول بود و پس از آن مردم مدینه را به اسلام می خواندند. زید بن حارثه از سوی پیامبر(ص) تعدادی از صنعتگران ایرانی را به مدینه دعوت کرد آنها در مدینه بودند و پیامبر(ص) هیچ گاه اسلام را بر آنها تحمیل نکرد آنان سرانجام داوطلبانه مسلمان شدند[3] و دین اسلام در مدینه انتشار یافت از آنجا که رسالت پیامبر یک رسالت جهانی و برای همه مردم دنیاست، و لذا بر پیامبر و یاران او بوده و هست که این وظیفه را تا به آخر و تا به هنگامی که قوت دارند ادامه دهند پیامبر(ص) از همان روزهای اول بعثت اعلام کرده بود که بهزودی رسالت او در همهجا گسترده خواهد شد و گنجهای قیصری و کسرا به زیر سلطه اسلام در خواهد آمد. بعدها پیامبر دست به حرکتهای گسترده دیگری زد تا زمینه اولیه نفوذ اسلام را به خارج از جزیره العرب فراهم کند.
از جمله اقدامات پیامبر(ص) نامه های آن حضرت(ص) به ملوک پس از ماجرای حدیبیه بوده است. پیامبر برای نشر اسلام در خارج عربستان روش مسالمت را پیش گرفت و در سال 6 هجرت به پادشاهان و زمامداران عصر نامه نوشت آنها را به اسلام دعوت کرد و با هر یک از قاصدان خویش نامهای را به سوی هرقل امپراطور روم، کسرای ایران، نجاشی امیر حبشه، مقوقس فرماندار مصر، هوذه بن علی الحنفی امیر یمامه، حارث بن ابی شمر امیر غسانی[4]، منذر بن ساوی امیر بحرین[5] و نامهای برای اهل عمان و نامه دیگری برای پادشاهان حمیری حاکم در یمن فرستاد و آنها را به اسلام دعوت کرد.[6] اما هیچ یک از بزرگان و زمامداران بیرون عربستان به اسلام نگرویدند، فقط بعضی از آنها با فرستاده پیامبر رفتار نکو داشتند و جوابی مناسب به نامه او دادند. قیصر نامه رسول (ص) را جوابی نیکو باز داد ولی کسری نامه را پاره
فهرست مطالب:
مقدمه……………………………………………………………………………………………………….. 1
بیان مسئله…………………………………………………………………………………………………. 2
اهمیت و ضرورت تحقیق……………………………………………………………………………… 2
اهداف تحقیق………………………………………………………………………………………. 3
سوالات تحقیق……………………………………………………………………………………………. 3
پیشینهی تحقیق………………………………………………………………………………………….. 3
روش تحقیق……………………………………………………………………………………………. 4
ساختار تحقیق………………………………………………………………………………………….. 5
فصل نخست (تحلیل مفاهیم و کلیات)
1-1- مفهوم دیه………………………………………………………………………………………… 7
1-1-1- معنای لغوی دیه……………………………………………………………………………….. 7
1-1-2- معنای اصطلاحی دیه……………………………………………………………………. 8
1-1-3- مفاهیم مرتبط با دیه……………………………………………………………………. 15
1-1-3-1- مفهوم ارش…………………………………………………………………….. 15
1-1-3-1-1- معنای لغوی ارش………………………………………………………………. 15
1-1-3-1-2- معنای اصطلاحی ارش……………………………………………………. 16
1-1-3-2- مفهوم حکومت……………………………………………………………. 19
1-1-3-2-1- معنای لغوی حکومت…………………………………………………….. 20
1-1-3-2-2- معنای اصطلاحی حکومت………………………………………….. 20
1-1-3-2-3- روش محاسبه حکومت…………………………………………………… 21
1-1-3-2-4- شرایط وجوب حکومت………………………………………………….. 24
1-2- مشروعیت دیه و حکمت تشریع آن……………………………………………. 25
1-2-1- مشروعیت دیه……………………………………………………………………. 25
1-2-2- حکمت تشریع دیه………………………………………………………………. 29
1-3- پیشینهی تاریخی دیه………………………………………………………………… 29
1-3-1- دیه در میان ملل مختلف………………………………………………………… 30
1-3-2- دیه در شریعتهای الهی………………………………………………………….. 33
1-3-3- دیه در اسلام……………………………………………………………………….. 34
1-4- مفهوم عضو داخلی……………………………………………………………………… 34
1-4-1- مفهوم عضو………………………………………………………………………….. 36
1-4-1-1- معنای لغوی عضو………………………………………………………………… 36
1-4-1-2- معنای اصطلاحی عضو………………………………………………….. 37
1-4-2- مفهوم جوف و جائفه……………………………………………………………. 37
1-4-2-1- معنای لغوی جوف و جائفه…………………………………………………. 38
1-4-2-2- معنای اصطلاحی جوف و جائفه…………………………………………… 40
1-4-3- تعریف عضو داخلی………………………………………………………………… 43
فصل دوم (اسباب و علل وجوب دیه، ارش مقدر و حکومت)
2-1- اسباب وجوب دیه، ارش مقدر و حکومت (نفس – کمتر از نفس)…………….. 46
2-1-1- قتل……………………………………………………………………………………. 46
2-1-2- جنایت بر کمتر از نفس………………………………………………………… 48
2-1-2-1- از بین بردن عین عضو…………………………………………………………. 49
2-1-2-2- از بین بردن منفعت عضو………………………………………………………. 63
2-1-2-3- شجاج…………………………………………………………………………….. 71
2-1-2-4- جراح………………………………………………………………………… 73
2-1-2-5- آنچه که جزو چهار قسم سابق به حساب نمیآید…………………… 74
2-2- علت وجوب دیه، ارش مقدر و حکومت در جنایت بر کمتر از نفس………. 75
2-2-1- علت وجوب دیهی مقدر (دیهی کامل و ارش مقدر)……………………. 75
2-2-1-1- مذاهب اربعه………………………………………………………………… 75
2-2-1-2- امامیه………………………………………………………………………… 84
2-2-2- علت وجوب دیهی غیر مقدر (حکومت)…………………………………….. 89
2-2-2-1- مذاهب اربعه………………………………………………………………….. 89
2-2-2-2- امامیه……………………………………………………………………………… 90
فصل سوم (دیدگاه فقهاءو دلایل آنها درباره دیهی اعضای داخلی و رویهی حقوقی موجود در کشورهای اسلامی)
3-1- دیدگاه مذاهب اربعه و سبب اختلاف آنها……………………………………. 92
3-1-1- دیدگاه مذاهب اربعه……………………………………………………………. 92
3-1-2- اسباب اختلاف…………………………………………………………………… 93
3-1-2-1- قیاس در مقدّرات شرعی……………………………………………………. 94
3-1-2-1-1- معنای مقدّر………………………………………………………………….. 94
3-1-2-1-2- معنای قیاس…………………………………………………………….. 94
3-1-2-1-3- حکم قیاس در مقدّرات شرعی…………………………………………. 95
3-1-2-1-3-1- مناقشه دلایل مانعین جریان قیاس در مقدرات………………… 97
3-1-2-2- دیهی اعضایی که سالم بودن آنها معلوم نیست و مشکوک است… 99
3-2- دیدگاه امامیه و سبب اختلاف…………………………………………………… 100
3-2-1 دیدگاه امامیه……………………………………………………………. 100
3-2-2- سبب اختلاف………………………………………………………………….. 100
3-2-3- اقوال امامیه و دلایل آنها…………………………………………………… 101
3-3- جنایت بر جوف…………………………………………………………………… 103
3-3-1- حکم جراحت جائفه در حالت عمد و خطا……………………………. 103
3-3-2- صدمه به اعضای داخلی بر اثر جراحت جائفه…………………….. 104
3-4- دیهی منافع مربوط به اعضای داخلی……………………………………… 105
3-5- دیهی اعضا و منافعی که با وجود فقدان آنها طول بقا قابل تصور نیست… 109
3-6- دیهی عضو داخلی در قوانین کشورهای اسلامی…………………………….. 109
3-6-1- ایران…………………………………………………………………………….. 109
3-6-2- سایر کشورهای اسلامی………………………………………………………. 110
فصل چهارم (جمعبندی و نتیجه گیری)
4-1- جمع بندی و نتیجه گیری……………………………………………………… 112
فهرست منابع و مآخذ…………………………………………………………………….. 116
پیوست …………………………………………………………………………………. 128
چکیده:
دیه مالی است که به سبب قتل انسان معصوم یا جنایت بر اعضای او واجب میشود. دیهی اعضا به اعتبار تعیین یا عدم تعیین آن از سوی شارع به مقدر و غیر مقدر تقسیم میگردد. دیهی غیر مقدر حکومت نامیده میشود. در فقه اهل سنت مهمترین علت تعلق دیهی مقدر به یک عضو این است که آن عضو دارای منفعت باشد و در فقه امامیهبرای ثبوت دیهی مقدر برای یک عضو به روایات خاص یا عام از ائمه – علیهم السلام- استناد میشود.
مسئلهی دیهی اعضای داخلی بدن در میان فقهای متقدم مطرح نبوده است و در نصوص فقهی، نصی در مورد چگونگی دیهی عضو داخلی نمیتوان یافت؛ ولی معاصرین تا حدودی این مسئله را مورد توجه قرار دادهاند. فقهای معاصر در مورد این که آیا اعضای داخلی سبب وجوب دیهی مقدر هستند یا حکومت با هم اختلاف نظر دارند.دیدگاه آن دسته از علمایی که معتقدند جنایت بر عضو داخلی سبب وجوب دیهی مقدر است با مقتضای نصوص وارده در باب جنایت بر کمتر از نفس هماهنگ استزیرااثبات مقادیر شرعی که دیهی اعضا از جمله آن میباشد، از طریق قیاس جایز است اگر شرایط قیاس که مهمترین آنها شناخت علت و تحقق وجود آن در فرع است، فراهم باشد. تفویت منفعت به طریق اولی در اعضای داخلی تحقق مییابد در نتیجه این اعضا به وجوب دیهی مقدر در آنها نسبت به اعضای ظاهری احق هستند. دیگر اینکه قاعده دیهی اعضای زوج و فرد عام بوده و دلیلی دال بر انصراف این قاعده نسبت به اعضای داخلی وجود ندارد. در مادهی 563 قانون مجازات جدید نیز، با توجه به همین قاعده برای اعضای داخلی بدن دیهی کامل مقرر شده است.
مقدمه:
حمد و سپاس، فقط شایستهی خداوندی است که آدمی را به گوهر عقل و خرد، و جامعه بشری را به زیور علم آراسته کرد و ما را بر شریعت پاک و جاودان اسلام قرار داد تا از بندگان صالح و شاکر او باشیم، و درود بی پایان بر فرستادهی او محمّد مصطفی پرچمدار صلح و نجات و درود و سلام بر آل و اصحاب او و بر پویندگان راه او تا روز قیامت.
شریعت اسلام برای رعایت مصالح بندگان در معاش و معاد آمده است، در هر زمان و مکان هرچند شرایط یا طبیعت زندگی تغییر کند، روح تشریع با تغییرات زمان و مکان همراه میشود و مسائلی را که برای بشر رخ میدهد مطابق مصالح بندگان در سایهی منهج شریعت، روشن میسازد. از مهمترین مصالح بندگان که شریعت برای رعایت و حفظ آن آمده است، حفظ نفس است. خداوند متعال میفرماید: «وَلَا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِی حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ وَمَنْ قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِیِّهِ سُلْطَانًا فَلَا یُسْرِفْ فِی الْقَتْلِ إِنَّهُ کَانَ مَنْصُورًا».[إسراء/ آیه 33] حفظ نفس از ضروریات خمس است که خداوند متعال به حفظ آنها دستور داده است. از جمله احکامی که برای حفظ نفس یا بعضی از آن از هلاکت تشریع شده است، قصاص و دیات و ارش جنایات است.عمل به این احکام صیانت از نفس و عمل نکردن به آن موجب هلاکت نفس است. از این رو لازم است احکامی که در راستای حمایت از نفس انسان تشریع شدهاند مورد توجه ویژه واقع شوند و مطابق با مقتضیات زمان تعدیل شوند.
بیان مسأله:
دیه از لحاظ لغوی مالی است که به عنوان بدل نفس مقتول، به ولی دم پرداخت میشود. در اصطلاح شرع مال واجبی است که به سبب جنایت بر شخص آزاده در نفس یا کمتر از آن پرداخت میشود.
هدف و حکمت تشریع دیه، جبران خسارت و زیان وارده به خانوادهی مقتول و جلوگیری از کینه و نفرت و دشمنی احتمالی و حفظ خون انسانها از پایمال شدن است. فقهای مذاهب اسلامی در مورد تعلق دیه به اعضای ظاهری و خارجی مانند دست، پا، بینی و گوش و غیره تقریباً اتفاق نظر دارند و این موضوع را در تألیفات فقهی خود در باب دیه مورد بررسی قرار دادهاند، اما در مورد دیهی اعضای داخلی بدن سخنی جامع و مورد توجه به میان نیاوردهاند و وجه تمایز اعضای ظاهری با اعضای داخلی از لحاظ تعلق یا عدم تعلق دیه را به طور واضح روشن نساختهاند. منظور از عضو داخلی اعضایی است که در داخل گلو، قفسهی سینه، شکم، پهلوها و لگن خاصره قرار دارد، نظیر نای، قلب، کلیه، طحال، رودهها و سایراعضا.
اهمیت و ضرورت تحقیق:
با توجه به محدودیتهای علمی و پزشکی که در گذشته وجود داشت، فقهای پیشین تعریفی دقیق از اعضای داخلی و میزان کارکرد و منفعت آنها در بدن نداشتهاند و بدیهی است که چنین مسئلهای به گونهای که امروزه مطرح است در آن زمان سوال برانگیز نبودهاست، شاید بتوان گفت از جمله علل عدم تعرض فقهای متقدم به دیهی اعضای داخلی امور زیر بوده است:
1- در آن زمان جنایت بر اعضای داخلی که منجر به از بین رفتن کامل منفعت عضو یا جدا شدن آن شود، به ندرت روی میداد به دلیل سادگی وسایل نقلیه و کم بودن حوادث مرتبط با آن و عدم وجود مواد شیمیایی یا مواد تشعشعی که منجر به تلف شدن این اعضا شود.
2- در آن زمان به دلیل ضعف امکانات پزشکی،در صورت از بین رفتن این اعضا احتمال مرگ مجنی علیه زیاد بود در نتیجه دیهی نفس واجب میشد.
3- حتی اگر تفویت یک عضو داخلی منجر به مرگ مجنی علیه نمیشد امکانات پزشکی آن زمان این امکان را به آنها نمیداد تا به شکل قاطع نوع و میزان جنایت بر آن عضو را مشخص کنند تا در نتیجه برای آن دیه تعیین کنند.
اما، امروزه با توجه به پیشرفتهای چشمگیر علم پزشکی، امکان شناسایی دقیق این اعضا و میزان کارکرد و نقش آنها در حفظ حیات انسان فراهم شدهاست، در نتیجه این ضرورت ایجاد میشود که به صورت دقیقتر و موشکافانه جنایات وارده نسبت به این اعضا مورد بررسی واقع شود و حکمی که به موازین و اصول شرع و مقاصد شریعت نزدیکتر است برای این اعضا صادر گردد؛ به ویژه که شیوهی زندگی انسان تغییر کرده و جنایت بر این اعضا بیشتر روی میدهد.
اهداف تحقیق:
1- بررسی سیر تاریخی دیه.
2- تبیین مناط تعلق دیه به عضو.
3- تبیین وجوه افتراق و اشتراک اعضای داخلی و خارجی.
2-1-1-4- تحصیلات.. 77
3-1-1-4- سن.. 78
4-1-1-4- وضعیت کارت صنعتگری.. 79
5-1-1-4- نوع کارت صنعتگری پاسخ دهندگان.. 80
6-1-1-4- میزان درآمد.. 81
7-1-1-4- رشته صنایع دستی.. 82
8-1-1-4- رشته صنایع دستی (بر اساس طبقه بندی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری).. 85
9-1-1-4- مشتریان صنایع دستی.. 87
10-1-1-4- میانگین نظرات به تفکیک گروه رشته های مختلف صنایع دستی 88
2-4- تحلیل داده ها.. 92
1-2-4- بررسی نرمال بودن متغیرهای تحقیق.. 92
2-2-4- تجزیه و تحلیل سوالات تحقیق.. 93
1-2-2-4- تجزیه و تحلیل سوال اول.. 93
2-2-2-4- تجزیه و تحلیل سوال دوم.. 93
3-2-2-4- تجزیه و تحلیل سوال سوم.. 94
4-2-2-4- تجزیه و تحلیل سوال چهارم.. 95
3-2-4- تجزیه و تحلیل متغیرهای جمعیت شناختی بر دیدگاه پاسخ دهندگان در خصوص تاثیر توسعه گردشگری بر اثرات اقتصادی.. 95
4-2-3-1- تجزیه و تحلیل تاثیر جنسیت پاسخ دهندگان بر دیدگاه آنان.. 95
5- نتیجه گیری و پیشنهادات… 100
مقدمه. 100
1-5- بررسی یافته های جمعیت شناختی و شغلی پاسخ دهندگان.. 100
2-5- جمع بندی یافته های تحقیق.. 104
3-5- نتیجه گیری نهایی و پیشنهادات… 107
4-5- پیشنهادات برای تحقیقات آتی.. 111
منابع و ماخذ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . I_VI
پیوست ها
پیوست 1(پرسشنامه پژوهش) . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . .I_III
پیوست 2 (SPSS) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .I_XII
فهرست جداول
جدول 1-2: آمار کل مجوزهای صادره طی سالهای 1386-1392 به تفکیک نوع مجوز. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33
جدول 2-2: انواع مصرف کنندگان و مشتریان بر اساس طبقه بندی صنایع دستی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .37
جدول 1-3: ترتیب سوالات پرسشنامه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .69
جدول 2-3: مقدار آلفای کرونباخ محاسبه شده برای پرسشنامه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .71
جدول 3-3: مقدار آلفای کرونباخ محاسبه شده برای متغیرهای تحقیق. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71
جدول 4-3: مدل تحلیلی تحقیق. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .72
جدول 5-3: آزمون های مورد استفاده در پژوهش. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74
جدول 1-4: توزیع فراوانی مربوط به جنسیت پاسخ دهندگان. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77
جدول 2-4: توزیع فراوانی مربوط به تحصیلات پاسخ دهندگان. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77
جدول 3-4: توزیع فراوانی مربوط به سن پاسخ دهندگان. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78
جدول 4-4: توزیع فراوانی مربوط به کارت صنعتگری پاسخ دهندگان. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . 79
جدول 5-4: توزیع فراوانی مربوط به نوع کارت صنعتگری پاسخ دهندگان. . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80
جدول 6-4: توزیع فراوانی مربوط به میزان درآمد صنعتگران. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . 81
جدول 7-4: توزیع فراوانی مربوط به نوع رشته صنایع دستی پاسخ دهندگان. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82
جدول8-4: توزیع فراوانی مربوط به نوع رشته صنایع دستی بر اساس طبقه بندی میراث فرهنگی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85
جدول 9-4: تعداد کارت های صادره از سوی سازمان میراث فرهنگی به تفکیک گروه رشته. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86
جدول 10-4: توزیع فراوانی مربوط به مشتریان صنایع دستی پاسخ دهندگان. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87
جدول 11-4: میانگین امتیازات پاسخ دهندگان به تفکیک گروه رشته های مختلف صنایع دستی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89
جدول 12-4: متوسط امتیازات پاسخ دهندگان بر حسب گروه رشته. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . 91
جدول13-4: نتایج حاصل از آزمون کولموگروف اسمیرنف جهت بررسی نرمال بودن متغیرهای تحقیق. . . . . . . . . . . .. . .. . . . . . . 92
جدول 14-4: نتایج حاصل از آزمون تی استیودنت تک نمونه ای مربوط به سوال اول. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93
جدول 15-4: نتایج حاصل از آزمون تی استیودنت تک نمونه ای مربوط به سوال دوم. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94
جدول 16-4: نتایج حاصل از آزمون تی استیودنت تک نمونه ای مربوط به سوال سوم . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . .94
جدول 17-4: نتایج حاصل از آزمون تی استیودنت تک نمونه ای مربوط به سوال چهارم . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .95
جدول 18-4: نتایج آزمون تی دو نمونه ای مستقل جهت بررسی تاثیر جنسیت بر دیدگاه پاسخ دهندگان . . . . . . . . . . . . . . . . . 96
جدول 19-4: نتایج حاصل از آزمون تحلیل واریانس یک طرفه جهت بررسی تاثیر تحصیلات بر دیدگاه پاسخ دهندگان. . . . . . . . . . . 96
جدول 20-4: نتایج حاصل از آزمون تحلیل واریانس یک طرفه جهت بررسی تاثیر سن بر دیدگاه پاسخ دهندگان. . . . . . . . . . . . . . 97
فهرست نمودارها
نمودار 1-4: توزیع درصد فراوانی جنسیت پاسخ دهندگان. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77
نمودار 2-4: توزیع درصد فراوانی تحصیلات پاسخ دهندگان. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78
نمودار 3-4: توزیع درصد فراوانی سن پاسخ دهندگان. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79
نمودار 4-4: توزیع درصد فراوانی کارت صنعتگری پاسخ هندگان. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80
نمودار 5-4: توزیع درصد فراوانی نوع کارت صنعتگری پاسخ دهندگان. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .81
نمودار 6-4: توزیع درصد فراوانی میزان درآمد پاسخ دهندگان. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82
نمودار 7-4: توزیع درصد فراوانی رشته صنایع دستی پاسخ دهندگان. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84
نمودار 8-4: توزیع درصد فراوانی گروه رشته صنایع دستی پاسخ دهندگان بر اساس طبقه بندی میراث فرهنگی. . . . . . . . . . . . . . . .87
نمودار 9-4: توزیع درصد فراوانی مشتریان صنایع دستی پاسخ دهندگان. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88
فهرست اشکال
شکل 1-1: مدل مفهومی تحقیق. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
شکل 2-1: مراحل انجام پژوهش به تفضیل. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
شکل 1-2: مدل مفهومی تحقیق. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .61
این مطلب را هم بخوانید :
شکل 2-3: خلاصه مراحل تحقیق. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .70
فصل اول :
طرح و کلیات تحقیق
1- کلیات تحقیق
مقدمه
بنابر اعلام “سازمان جهانی گردشگری سازمان ملل” (UNWTO)، به رغم بی ثباتیهای اقتصادی، آمار گردشگران بین المللی برای نخستین بار در سال 2012 از مرز یک میلیارد نفر عبور کرده است. با توجه به این رشد چشمگیر و اهمیت اقتصادی ، گردشگری ابزاری کارآمد برای دستیابی به توسعه ی اقتصادی و اجتماعی در مناطق مقصد به شمار می رود. یکی از صنایعی که گردشگری می تواند بر آن اثرگذار باشد بخش صنایع دستی است.تولید این محصولات به منظور فروش به بازار گردشگران می تواند اثرات اقتصادی گوناگونی در این بخش داشته باشد.
ایران به عنوان کشوری که با متنوع ترین محصولات صنایع دستی سرآمد کشورهای جهان در این زمینه است از وضعیت مناسبی در این بخش برخوردار نیست .با توجه به وضعیت نامناسب بخش صنایع دستی ایران و همچنین اثرات اقتصادی که توسعه گردشگری می تواند بر این بخش داشته باشد و ارتباط متقابل صنایع دستی و گردشگری این تحقیق در نظر دارد به بررسی اثرات اقتصادی توسعه گردشگری بر شکوفایی صنایع دستی ایران بپردازد. در این فصل به بیان کلیات تحقیق پیش رو پرداخته خواهد شد.
1-1 – بیان مسئله
صنایعدستی تبلور عینی فرهنگ و مظاهر هنری و از نوع هنرهای کاربردی و مردمی به حساب میآید و از آنجا که هر فراورده دستی بازگوکننده خصوصیات تاریخی، اجتماعی و فرهنگی محل تولید خود است، میتواند عامل مهمی در شناساندن فرهنگ و تمدن و همچنین عاملی برای جذب گردشگران داخلی و خارجی محسوب شود. اغلب محصولات صنایعدستی از فناوریهای ساده و مواد خام محلی در دسترس استفاده میکند. تولید صنایعدستی به مقدار کمی سرمایهگذاری در مقایسه با محصولات صنعتی نیاز دارد و تولید کننده جدید با موانع ورود کمتری مواجه است. تولید صنایعدستی میتواند در خانه یا در مراکز منطقهای واقع شده در مناطق روستایی انجام شود و افراد برای کار کردن نیازی به نقل مکان به مناطق بزرگتر شهری ندارند. برای تولید صنایعدستی، بیشتر از منابع داخلی استفاده میشود، که میتوان نیروی کار، مواد اولیه و ابزارکار را بهعنوان منابع نام برد که نزدیک به90 درصد این تولید را فراهم میکنند (یاوری،1389).
تولید این صنایع، اثر مستقیم بر درآمد ناخالص ملی دارد و هرگونه افزایش در میزان تولید و بهبود کیفیت، تأثیر مستقیمی بر افزایش درآمد ناخالص ملی میگذارد. مواد اولیهای مانند پشم، کرک و دیگر مواد، درصورت تبدیل به صنایع فرش، گلیم، جاجیم، گبه و غیره، ارزش چند برابری پیدا میکند، که این ارزش در صورت صدور نیز چند برابر میشود. بخش صنایعدستی میتواند تأثیر عمدهای بر اقتصاد ملی از طریق کسب درآمد
2-11-7- انتخاب………………………………………………………………………………………………….42
2-11-8- ترکیب…………………………………………………………………………………………………..47
2-11-9- احتمال ترکیب……………………………………………………………………………………….50
2-11-10- جهش…………………………………………………………………………………………………50
2-11-11- استراتژی برخورد با محدودیت ها…………………………………………………………..51
2-11-12- شرایط توقف الگوریتم………………………………………………………………………….53
3- بیان مسئله و ارائه مدل ریاضی آن………………………………………………………….54
3-1- شبکه زنجیره تأمین چند مرحله ای…………………………………………………………………………55
3-2- تقاضای فازی………………………………………………………………………………………………………57
3-3- ارائه مدل ریاضی مسئله…………………………………………………………………………………………61
3-3-1- اندیس های مدل………………………………………………………………………………………62
3-3-2- پارامترهای مدل………………………………………………………………………………………..62
3-3-3- متغیرهای مدل………………………………………………………………………………………….63
3-3-4- تابع هدف………………………………………………………………………………………………..63
3-3-5- محدودیت های مدل…………………………………………………………………………………66
4- روش حل و نتایج محاسباتی………………………………………………………………….68
4-1- مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………69
4-2- روش کدگذاری اولویت محور……………………………………………………………………………….70
4-3- ارزیابی، انتخاب و مکانیسم جایگزینی…………………………………………………………………….82
4-4- عملگرهای ژنتیک………………………………………………………………………………………………..83
4-4-1- عملگر ترکیب……………………………………………………………………………………………83
4-4-2- عملگر جهش…………………………………………………………………………………………….83
4-5- حل مسائل و کارایی الگوریتم………………………………………………………………………………..85
5- نتیجه گیری و پیشنهادات……………………………………………………………………..91
5-1- مروری بر مسئله و نتیجه گیری………………………………………………………………………………92
5-2- پیشنهادهایی برای تحقیقات آینده……………………………………………………………………………94
منابع و مآخذ………………………………………………………………………………………….95
فهرست جداول
جدول 4-1- نتایج حاصل با تابع هدف OB1 …………………………………………………………………..88
جدول 4-2- نتایج حاصل با تابع هدف OB2 …………………………………………………………………..88
جدول 4-3- نتایج حاصل با حداقل درجه تأمین 40% و تابع هدف OB1 ……………………………89
جدول 4-4- نتایج حاصل با حداقل درجه تأمین 40% و تابع هدف OB2 ……………………………89
فهرست تصاویر و نمودارها
شکل 1-1- نمایی از یک شبکه زنجیره تأمین……………………………………………………………………..4
شکل 1-2- شبکه زنجیره تأمین سه مرحله ای تک محصوله…………………………………………………6
این مطلب را هم بخوانید :
شکل 2-1- شبکه زنجیره تأمین سه مرحله ای تک محصوله……………………………………………….30
شکل 2-2- دیاگرام بلوکی الگوریتم ژنتیک ساده……………………………………………………………….38
شکل 2-3- چرخ رولت…………………………………………………………………………………………………45
شکل 2-4- عملگر ترکیب تک نقطه ای…………………………………………………………………………..48
شکل 2-5- عملگر ترکیب دو نقطه ای…………………………………………………………………………….48
شکل 2-6- عملگر جهش وارونه سازی بیت……………………………………………………………………51