عرفات و رهایی از خودبینی. 71
مشعر( سرزمین درک و شعور) 72
تقوا عامل برتری مردم 72
سرّ وقوف در مشعر از منظر امام سجاد(ع) 73
اسرار مشعرالحرام 73
منا 74
الف) سرّمنا از منظرامام صادق(ع) 74
ب) سرّمنا از منظر امام سجاد(ع) 74
رمی جمرات.. 75
سرّ رمی جمرات.. 75
سرّ تعدّد عقبات.. 77
سرّ هفت سنگ… 77
قربانی. 78
هدف اصلی در قربانی. 78
1.گذشت از مال در راه خدا 78
2.حفظ شعائر الهی. 78
3.سیر کردن گرسنه ها 78
4.تقوا 79
5.شکرحضرت حق. 79
سرّ قربانی از منظر امام صادق(ع) 80
ابعاد فلسفه قربانی. 80
مفهوم واژه تفث.. 81
دیدار با امام ،مفهوم حقیقی واژه تفث.. 81
حلق و تقصیر. 81
اسرار حلق و تقصیر. 81
طواف آخر. 83
سرّطواف آخر. 83
4-5- جمع بندی و نتیجه گیری.. 85
4-6- بخش چهارم : بررسی سؤال چهارم تحقیق.. 87
آثار تربیتی مطلوب حج از منظر قرآن و روایات چیست؟ 87
4-6-1- آثار تربیتی حج از حیث ارتباط انسان با خدا 89
الف)خداشناسی. 89
خداشناسی درعرفات.. 90
ب)پرورش خوف و رجا 91
4-6-2- آثار تربیتی حج از حیث ارتباط انسان با خود 95
الف) پرورش نیروی تفکر. 95
ب)خود شناسی. 97
ج) خود سازی. 99
د) قطع تعلقات دنیوی. 100
4-6-3- اثر تربیتی حج از حیث ارتباط با دیگران. 103
الف) وحدت امت اسلامی در حج. 105
ب) مساوات مردمی در حج. 105
ج) خوش خلقی در حج. 106
د) همکاری و تعاون در حج. 106
ه) حفظ زبان. 106
4-6-4- اثر تربیتی حج از حیث ارتباط انسان با جهان هستی. 107
الف) شناخت طبیعت به عنوان مظهر حق. 107
ب)استفاده ی بهینه از داشته های تکوینی. 108
4-7- بخش پنجم : بررسی سؤال پنجم تحقیق. 110
از منظرقرآن و روایات ،علل عدم تحقق آثار تربیتی حج در شماری از حجاج چیست؟ 110
الف) علل فکری. 110
1.عدم آشنایی با اسرار عبادت ها و دستورهای دینی. 110
2.غفلت از تاریخ گذشته ی مسلمانان. 111
3.عدم آگاهی از مناسک حج. 112
4.عدم تسلیم در مناسک حج. 113
5.توجه به غیر صاحب البیت.. 113
ب)علل عملی. 114
1.عدم رعایت تقوا قبل و بعد از سفرحج. 114
2.تبدیل حج به سفر سیاحتی و تجارتی. 115
3 .روی آوری به فرنگی مآبی. 115
4.سستی و کاهلی در طول سفر حج. 116
جمع بندی و نتیجه گیری. 116
فصل پنجم: خلاصه ی نتایج
5-1- مقدمه. 119
5-2- خلاصه ی نتایج مربوط به سؤال اول تحقیق.. 119
5-3- خلاصه ی نتایج مربوط به سؤال دوم تحقیق 119
5-4- خلاصه ی نتایج مربوط به سؤال سوم تحقیق 123
5-5- خلاصه ی نتایج مربوط به سؤال چهارم تحقیق.. 136
5-6- خلاصه ی نتایج مربوط به سؤال پنجم تحقیق.. 147
محدودیت ها و پیشنهادها 151
1) محدودیت ها 151
2)پیشنهادها 151
الف)پیشنهادهای پژوهشی. 151
ب)پیشنهادهای کاربردی. 151
منابع و مآخذ. 152
کلیات تحقیق
1-1- مقدمه
اسلام، تنها دین جامعی است که ازطرف پروردگارعالم نازل شده ودربردارنده همه کمالات انسانی است وبرهمه ادیان باطل چیره گشته ودرگستره زمین قابل اجرا ومورد استفاده است. بنابراین باید حاوی برنامه هایی باشد که درطول تاریخ مورد بهره برداری قرار گیرد ودر راستای تعالی انسانیت ظهورکامل داشته باشد.(جوادی آملی،1383،صص22-17)
ازبزرگ ترین و مهم ترین اوصاف اسلام، کلیّت ودوام است، بدین معنا که همه افراد انسان ازسیاه وسپید وسرخ ودیگرنژادها را در خود جای می دهد وهمچنین تمام خط زمان، ازگذشته وآینده تا روزقیامت را دربر می گیرد. درنتیجه باید برنا مه های آن هم جهانی بوده ونمودار زنده ای ازکلیّت ودوام باشد.(همان)
حج، ازشاخص ترین برنامه های جهانی اسلام است، ازاین رو می توان همگانی وهمیشگی بودن آن را سند گویای کلیّت ودوام دین الهی دانست. وازهمین رو است که درمیان امم واقوام گذشته ودرطول قرون ازتطاول سال ها وروزها درامان مانده است.(همان)
ازطرفی بشر فطرتاً موجودی است که میل ذاتی به پرستش وگرایش به معبود حقیقی ویکتا دارد. درواقع پرستش نیاز روحی وفطری انسان وحقیقتی است که درهمه موجودات جهان هستی نیز وجود دارد. ازاین رو خداوند منّان حج رادراسلام به عنوان یک فریضه بزرگ دینی مقرّر فرموده وانجام اعمال ومناسک آن را برمسلمانان وانسانهای واجد شرایط واجب نموده است، تا این پرستش فطری وگرایش معنوی وروحی به سوی خدا دروجود انسان پرورش وتعالی یابد، چرا که اگرانسان درجهت صحیح تربیت ورشد یابد ودرمسیر الهی فطری ویکتاپرستی قرار گیرد، ازهرگونه بت گرایی وشرک پرهیز وازپرستش مشرکانه دوری می جوید.(رستگار جویباری،1377،ص14)
درمیان موجودات هستی انسان تنها موجودی است که توانایی آن را داردکه به بالاترین حد کمال که همان تقرّب الی الله است دست یابد. بنابراین نیازمند برنامه هایی است که او رابه این هدف برساند وبالطبع به همان اندازه که هدف، بزرگ و والاست برنامه های تربیتی که برای رسیدن به آن وضع می شود نیز باید بزرگ و والا باشد. حج به عنوان یک فریضه ی بزرگ عبادی ،ارزشی ومعنوی وسیله وبرنامه ای است که انسان رامی تواند به بلندترین قله کمال برساند.
1-2- بیان مسأله
خداند، حکیم است واز این رو کار اودارای هدف است. البته خدای تعالی به سبب غنای ذاتی،ازهدف منزه است، لیکن خودجهان دارای هدف وجودی است وبه آن نائل می شود. هدف والای مخلوق وکمال نهایی او این است که بنده خداوند شود،« وما خَلَقتَ الجِن والِانس الّا لِیَعبُدونَ » البته روشن است که خداوند محتاج نیست تا مورد پرستش قرار گیرد.« إن تَکفُروا أنتُم ومَن فِی الأَرضِ جَمیعاً فإنّ الله لَغَنیُّ الحَمید ».عبادت به ظاهرو باطن خود غایت مخلوق است نه خالق غنی محض.
حج نیز همچون سایر عبادات غایت خلق است نه خالق ،زیرا او عین غنا وبی نیازی و کمال محض است. با این بیان، راز این سخن خداوند آشکارمی شود که فرمود: «ولِللّهِ عَلَی الناسِ حِجُّ البَیتِ مَنِ إستَطاعَ الیهِ سَبیلاً ومن کَفَرفَأنّ الله غَنیٌ عنِ العالَمین» زیرا حج عبادتی است که ازجانب خدا برمردم واجب شده است وآنان به گزاردن حج وعمره نیازمندند. پس اگرکفرورزیدند، باید بدانند که خداوند ازجهانیان بی نیاز است، چه رسد به آن هاوعبادتشان.(جوادی آملی،1386،صص157-156)
عبادت اگرچه غایت آفرینش است اما خودمقدمه یقین ویقین غایت آن است:« وأعبد ربّک حتی یأتیک الیقین». حج نیز نشانه وفراهم آورنده هدف والای عبادت یعنی
این مطلب را هم بخوانید :
پایان نامه حقوق:ارتقاء انصاف و عدالت با تأکید بر همه اشکال خشونت
یقین است. زیرا حج ،نورو بصیرت وشهود است وازهمین رو در روایات آمده است که تارک حج کورمحشور می شود واو دردنیا کور است ودرآخرت کورتر وگمراه تر.(همان)
سالکان طریق عبودیت وبندگی معتقدند که عبادات ازنظر خاصیت اثرگزاری در روح وتکمیل نفس مختلف اند. بعضی اثر تطهیروتخلیه دارند وبعضی موجب تزیین وتخلیه جان می شوند. عبادت حج درمیان انواع عبادات امتیازش این است که جامع الامرین است، هم خاصیت تطهیردارد وهم مایه تزیین. هم دفع ظلمت می کند وهم نورانیت ذکر وانس با خدا می آورد. البته ما آن حج وآن عبادتی رامنشأ این همه آثارعظیم حیاتی معرفی می کنیم که دارای روح ومغزباشد وبا توجه به دقائق ولطایف الهام بخش معنویش انجام شود.(ضیاء آبادی،1379،ص12)
اما باید دید که چرا خداوند حج رابرای انسان به عنوان یک تکلیف منظورکرده است؟ چه ویژگی ها وچه توانایی های بالقوه درانسان موجود است که خداوند حج رابه عنوان برنامه تربیتی بزرگ برای او وضع نموده است؟ لذا دراین تحقیق سعی برآن است که ابتدا به مبانی تربیتی حج بپردازیم. چراکه مبانی به آن چه هست اشاره دارد نه به آن چه باید باشد.مبانی به عنوان مبدأ ونقطه شروع تلقی می شود. بهشتی(1388،ص29) در رابطه با مبانی تربیت دینی ازدیدگاه اسلام گفته است: « اوصاف وجودی انسان ،جهان وآفریدگارانسان وجهان اندکه ازمتون اسلامی استخراج وبه یکی ازدوشکل بسیط یعنی مفاهیم یا مرکب یعنی گزاره های اخباری یا توصیفی بیان می شوند وشالوده استخراج وتدوین اهداف، اصول وبرنامه ها وروش ها به شمارمی آیند.»
مبانی که دراینجا مدنظر است ناظر به مبانی انسان شناسی می باشد. با شناخت انسان وابعادوجودی اوست که می توان استعدادهای نهفته درون وی راشکوفا کرد وبه مرحله سعادت وکمال رساند. دراین رابطه باید گفت تربیت صحیح انسان ودرک موقعیت حقیقی او درجهان نیز فقط درسایه شناخت انسان امکان پذیراست وگرنه تربیت به بیراهه خواهد رفت.
حج نیز که یکی ازبرنامه های تربیتی انسان ازسوی خداوند است وبرای انسان به عنوان یک تکلیف منظور شده است، مسبوق به شناخت انسان و ویژگی های وجودی اوست.
پس ازتعیین نقطه شروع وشناخت انسان ،به دنبال آن خواهیم بود که بدانیم آثارتربیتی برخواسته ازاین عبادت درفرد چیست واین که آیا آثار تربیتی حج درهمه انسان ها نتیجه یکسان به دنبال خواهد داشت؟
حج به عنوان مجموعه ای کوچک شده ازدین،دارای آثارتربیتی فراوانی است که درمنابع معتبراسلامی بحث درباره این اثربخشی را به وضوح می توان مشاهده کرد. آثارتربیتی که دراینجه مدنظر است ناظر به بعد اخلاقی ومعنوی وجودانسان است. زیرا هرگونه حرکتی برای اصلاح ملت ها وتغییر رفتار انسان باید ازدرون آن هاشروع شود زیرا تا خود انسان اصلاح نشود ،نباید منتظر اصلاح جوامع بود.
امام علی(ع) می فرمایند: «حج آزمونی بزرگ وامتحانی سخت وآزمایشی آشکار برای پاک سازی وخالص شدن است که خداوند آن راسبب رحمت ورسیدن به بهشت قرار داد.»(دشتی،1388،خطبه1،ص27)
ونیز می فرمایند: «خدای سبحان کعبه را مظهرتواضع بندگان دربرابر عظمت خویش ونشانه اعتراف آنان به بزرگی وقدرت خود قرار داد.»(همان)
فلسفه ی تربیتی و واقعی حج همان عزم طاعت تمام وپرستش حق ومخالفت با هرعصیان ودیده از هرمعصیت پوشیدن وبراطاعت وعبادت حق مشرف شدن است. حال اگرانسان بتواند چنین حج جوهری را انجام دهد، دراین صورت است که می شود گفت حج حقیقی وبا محتوا وهدف دار انجام داده واثر واقعی آن دروجودش به عینیت درآمده است.(رستگار جویباری،1377،ص24)
بنابراین این تحقیق درپی رسیدن به هدف اصلی خود است که عبارت است از:«بررسی مبانی وآثار تربیتی حج ازمنظر قرآن وروایات.»
1-3- اهمیت تحقیق
1.بسیاری ازپژوهش های انجام شده درزمینه حج به بررسی آن ازنیمه راه یعنی به بررسی آثار وابعاد تربیتی حج پرداخته اند درحالی که نقطه شروع را که همان مبانی حج است نادیده گرفته اند. تمام توجه حج به انسان است. انسان با همه ویژگی ها وابعادوجودیش وغرض این است انسان درابتدا خود براین ویژگی ها آگاهی یابد .تحقیق انجام شده درصدد این است که درابتدا به خود انسان بپردازد وبرای رسیدن به این منظور به مبانی تربیتی حج که عامل رسیدن ما به هدف فوق است می پردازیم.
2 . شاید یکی ازمهم ترین دلایل این که حج با آن همه عظمتی که دارد در روح وجان شماری ازانسان ها هیچ گونه اثرات وتحولات اخلاقی برجای نمی گزارد، عدم توجه به روح وباطن این عمل باشد. چرا که اگرازمعنا وهدف واقعی این عمل عبادی وتربیتی آگاهی لازم به عمل بیاید،اثرات تربیتی آن دروجود انسان به وضوح نمایان خواهد شد. اگرانسان نداند که برای چه وبا چه هدفی خداوند این فریضه را برای او واجب کرده است چگونه می تواند از آثار تربیتی برخواسته از آن برخوردار گردد؟ پس سزاوار وبلکه وظیفه هرمسلمانی است که قبل ازعزیمت به دیارکعبه آگاهی خودرا در زمینه روح ومقاصد حج بالا ببرد.
3.یکی ازدلایل گرفتار آمدن مسلمین در دره فلاکت ودرماندگی درحوزه فرهنگ ومدنیت ،غفلت آن ها ازحج وتمامیت آن بوده است. چه همواره ازحج وزیارت حرمین به مثابه ی ابزاری برای استخوان سبک کردن وثبت نام دردفتر طالبان بهشت استفاده کرده اند غافل ازاینکه حج همه اسلام است .حج همه اسلام، همه دین وهمه تفکرمعنوی است. درواقع حج روح پنهان درمیان همه آداب ومناسک است که امکان بالقوه رشد وارتقای اعمال وکردار آدمی وبه ویژه مناسبات فردی وجمعی را به وجود می آورد. اما بایدگفت حج به تمامی مورد غفلت واقع شده است بیراهه نیست اگربگوییم حج رابا همه چیز اشتباه گرفته اند. حج رابا تجارت ،حج با سیاست، حج رابا اعتبار، وکسب شهرت هیچ نسبتی نیست.(شفیعی سروستانی،1387،صص16-14)
با این همه نباید نسبت به آن چه گذشته است صرفاً تأسف خورد وازآن چه باید بشود غفلت ورزید زیرا هرچه بیشتر دراین عمل بزرگ عبادی وتربیتی غوطه ور شویم ،به مسائل ونکته های بیشماری دست خواهیم یافت که در رشد وارتقای شخصیت وجودی انسان مؤثر می باشد.
1-4- اهداف تحقیق
1-4-1- هدف کلّی
بررسی مبانی وآثار تربیتی حج ازمنظر قرآن وروایات.
1-4-2- هدف های ویژه
1.بررسی مفهوم حج ازمنظر قرآن وروایات.
5 .بررسی علل عدم تحقق آثار تربیتی حج درشماری ازحجاج با توجه به آموزه های قرآنی وروایات.
1-5- سؤالات تحقیق
1-5-1- سؤال اصلی
مبانی وآثارتربیتی حج ازمنظر قرآن وروایات چیست؟
1-5-2- سؤالات فرعی
1.مفهوم حج ازمنظر قرآن وروایات چیست؟
3.اسرار تشریع حج ازمنظرقرآن وروایات چیست؟
1-6- تعریف اصطلاحات
قرآن : کتاب آسمانی مسلمانان شامل 6600آیه در قالب 114 سوره.(عمید،1389،ص1382)
روایات: به معنی نقل کردن خبر یا حدیث یا سخن ازکسی ،بازگو کردن سخن کسی.(همان، ص712)
دراین جا منظور آن دسته ازروایاتی است که ازپیشوایان معصوم یعنی پیامبر وامامان پس از اوبوده ودر راستای موضوع تحقیق می باشد.
تربیت:تربیت از ریشه ی “رَبَوَ” در لغت یعنی«غذا دادن و بزرگ کردن» و در اصطلاح مورد نظر ما«مجموعه ی تدابیر و روش هایی است که برای ایجاد،ابقاء و اکمال ادراکات،تمایلات،تصمیمات و اقدامات مطلوب
3-7 حاضر نشدن در محیط های آلوده : 91
4-1 لواط یا همجنسگرایی. 92
4-1-1 مقابله با افکار شیطانی. 92
4-1-2 اجتناب از نگاه شهوتآمیز به پسرها. 93
4-1-3 اجتناب ازخوابیدن دو مرد یا دو زن. 94
4-1-4کنترل افکار هوس آلود. 95
4-1-5 توجه به آثار و عواقب همجنسبازی. 96
5- چشم چرانی. 98
5-1 راهکار درمان چشم چرانی:. 98
5-1-1 توجه به نتایج چشم پاکی :. 99
5-1-2 عدم خود نمایی زنان:. 101
5-1-3 پرهیز از استعمال بوی خوش:. 102
5-1-4 نهی از نگاه به نامحرم:. 103
5-1-5 پوشش مناسب:. 105
نتیجه گیری. 108
فصل چهارم: راهکارهای کلی مقابله با انحرافات جنسی.. 111
1- خانواده و والدین. 112
1-2 تمکین در امور زناشویی. 112
1-3 محبت زن و شوهر. 114
1-4 نهی از دوستی دختر و پسر. 117
1-5 رعایت کنترل و نظارت بر رفتار خانواده. 118
1-6 آراستگی زن و شوهر. 120
2- مدرسه. 121
3-1 نهادهای حکومتی:. 122
3-1-1 اهتمام به ازدواج جوانان و آسانسازی آن:. 122
3-1-2 مقدمات ایجاد ازدواج:. 124
3-1-3 ساحت فرهنگی:. 124
3-1-4 ساحت اقتصادی:. 124
3-2 پائین آوردن سن ازدواج:. 125
3-3 متعه:. 126
3-3-1 راه های جلوگیری از زیانهای متعه:. 127
3-1-4 پرهیز از اختلاط:. 128
3-1-5 برخورد قاطع با متخلفان. 129
نتیجه گیری. 132
منابع و مآخذ. 134
چکیده:
راهکارهای مقابله با انحرافات جنسی و اخلاقی یکی از مهم ترین مسائلی است که در جامعه کنونی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. از این رو، تبیین راهبردها و فنونی که در قرآن کریم برای بهداشت جنسی و مقابله با انحرافات اخلاقی در دوران نوجوانی و بزرگسالی مطرح کرده است، نقشی بسزا و مهم ایفا می کند. در قرآن کریم روش های متعددی برای بهداشت جنسی وجود دارد. مهمترین آنها عبارتند از: ملاحظه کردن تفاوت های جنسیتی در تعامل با کودکان؛ رعایت بهداشت اخلاقی زوجین در حضور فرزندان، جداسازی بستر خواب کودکان، پاسخ گویی صحیح به سؤالات جنسی کودک، و اجازه گرفتن در حین ورود به اتاق والدین. در دوره نوجوانی و جوانی نیز راهبردهایی همچون آگاهی دادن زمینه مسائل جنسی. خدا محوری، توجه به قیامت و یاد مرگ، تقویت اراده، بهداشت اخلاقی، تغذیه، ازدواج و آموزش خانواده در خصوص تکالیف زناشویی میباشد. کسانی که تقوى اختیار کردند و از خدا ترسانند و از نافرمانى خدا و از معاصى گریزانند، چون وسوسهاى از شیطان با آنها تماس پیدا کند و شیطان در پیرامون آنها دور بزند خدا را بیاد مىآورند و آنچه را خداوند براى پرهیزکاران وعده فرموده و آنچه را براى بزهکاران وعید قرار داده است متذکّر میشوند و از اطاعت شیطان اجتناب کرده ترک معصیت مىنمایند و بسبب این تذکّر بمواقع خطا و مکاید شیطان بینا هستند و چشم دلشان باز است و بلافاصله طریق حق و طریق خیر را میبینند و به آن رو مىکنند. بنابراین مؤمن کامل و متّقى قوىّ الایمان مانند بدن سالم و صحیح است که میکربهاى امراض، داخل آن نمیشوند و اگر داخل شوند به نیروى بنیه قوى میمیرند همچنین است حال آن دلها که وساوس شیطانى داخل او نمی شود و اگر هم داخل شود متذکّر گشته و آن را از خود میراند.
کلیدواژهها: راهکارهای فردی، انحرافات جنسی، زنا، مساحقه، لواط، خودارضایی، شهوت، چشمچرانی، قرآن، اهل بیت:
| فصل نخست: کلیات این مطلب را هم بخوانید : |
فصل اول: کلیات تحقیق و مفهوم شناسی:
مقدمه:
از وقتی که انسان خلق شد، غریزه جنسی و شهوت همواره با او همراه بوده و می توانسته به طورصحیح و یا نادرست از آن استفاده کند، پس انبیاء و معصومین7برای ما راه و روشِ استفاده صحیح از این غریزه را بیان کردهاند، و از همان ابتدا با انحرافات جنسی مبارزه کرده و احکام خدا را در این مورد بیان کرده اند. غریزه جنسی یک غریزۀ قوی در انسان شمرده میشود، و اگر انسان با بکارگیری صحیح آن آشنا نشود، مسلّماً به انحراف کشیده میشود، امروزه نیز با توجّه به گسترشِ ارتباطات جهانی و تبدیل شدن دنیا به دهکده جهانی و ابتذال غرب لازم است با فرامین معصومین7آشنا شده و از این نعمت الهی به بهترین شیوه استفاده کرده و راه کمال را در پیش بگیرد. بدین سان ما را بر آن داشت که در این مورد تحقیقی ارائه نموده، و توانسته باشیم اولاً کمکی کرده باشیم به رفع این معضلِ جوانان، ثانیاً موجبات رضایت حق تعالی را فراهم نموده
4-1- مقدمه ……………………………………………………………………………………78
4-2- بررسی سؤال اول تحقیق ………………………………………………..78
4-2-1- استنباط اصول عملی از مبانی فکری لیبرالیسم ……………………………….. 79
4-2-1-1- مبنای جهانشناختی ………………..79
4-2-1-1-1- اصل عملی برآمده از مبنای جهانشناختی ……………………………79
4-2-1-2- مبنای انسانشناختی ………………………………………………79
4-2- 1-2-1- اصول عملی برآمده از مبنای انسانشناختی ……………………..80
الف- محوریت امیال فردی و ارضای حداکثری آنها …………………….80
ب- محوریت منافع فردی …………………………………………………………..80
4-2-1-3- مبنای ارزششناختی ………………………………………………………80
4-2-1-3-1- اصول عملی برآمده از مبنای ارزششناختی ……………………………….81
الف- آزادی بیرونی …………………………………………………………………81
ب– تساهل و مدارای حداکثری ……………………………………………………81
ج– محوریت انسان در تعیین بایدها و نبایدهای اخلاقی ……………………..82
4-2-1-4- مبانی دینشناختی ………………………………………..82
4-2-1-4-1- اصول عملی برآمده از مبنای دینشناختی ……………………………..82
4-2-2- بررسی اوقات فراغت براساس مبانی و اصول عملی استنباط شده از مکتب لیبرالیسم ………………..85
4-2-2-1- تبیین تأثیر مبنای جهانشناختی و اصل عملی برآمده از آن بر اوقات فراغت ………………………..85
4-2-2-2- تبیین تأثیر مبنای انسانشناختی بر شاخص اوقات فراغت ………………85
4-2-2-2-1- تبیین تأثیر اصول عملی برآمده از مبنای انسانشناختی بر اوقات فراغت …………………………..86
الف- تأثیر اصل عملی «محوریت منافع فردی» بر اوقات فراغت …………………………………….86
ب- تأثیر اصل عملی «محوریت امیال و ارضای حداکثری آنها» بر اوقات فراغت ……………………..86
4-2-2-3- تبیین تأثیر اصول عملی برآمده از مبانی ارزششناختی بر اوقات فراغت ………………………………..86
الف- تبیین تأثیر اصل عملی «آزادی بیرونی» بر اوقات فراغت ………………………………86
ب- تبیین تأثیر «اصل تساهل و مدارای حداکثری» بر اوقات فراغت ………………………..87
ج- تأثیر اصل عملی «تعیین بایدها و نبایدهای اخلاقی» بر اوقات فراغت ……………………87
4-2-2-4- تبیین تأثیر اصل عملی برآمده از مبنای دینشناختی اوقات فراغت …………………………87
4-2-2-5- ویژگیهای اوقات فراغت در سبک زندگی لیبرالیسمی ……………………………..88
4-2-2-6- مصادیق اوقات فراغت لیبرالی ……………………………………………..88
4-2-3- بررسی تأثیر مبانی و اصول عملی استنباط شده از مکتب لیبرالیسم بر روابط انسانی ………………..89
4-2-3-1- تبیین تأثیر مبنای جهانشناختی اصل عملی برآمده از آن بر روابط انسانی ………………………….90
4-2-3-2-1- تأثیر اصول عملی برخاسته از مبانی انسانشناختی لیبرالیسم بر روابط انسانی ………………….90
4-2-3-2- تبیین تأثیر مبنای انسانشناختی «تقدم فرد بر جامعه» بر شاخص روابط انسانی …………………90
الف- تأثیر اصل عملی «محوریت منافع فردی» بر شاخص روابط انسانی ………………….90
ب- تأثیر اصل عملی «محوریت امیال و ارضای حداکثری آنها» بر شاخص روابط انسانی ……………………….91
4-2-3-3- تبیین تأثیر اصول عملی برآمده از مبنای ارزششناختی روابط انسانی …………………………………..91
الف- آزادی بیرونی …………………………………………………………….91
ب- تساهل و مدارای حداکثری ……………………………………………………………………91
ج- محوریت انسان در تعیین بایدها و نبایدهای اخلاقی ………………………91
4-2-3-4- تبیین تأثیر اصل عملی برآمده از مبنای دینشناختی روابط انسانی ……………92
4-2-3-5- ویژگیهای روابط انسانی در سبک زندگی لیبرالیستی …………………….92
4-2-3-6- مصادیقی از انواع روابط انسانی در مکتب لیبرالیسم ………………………………..93
4-2-4- جمعبندی سؤال یک …………………………………………………….93
4-3- بررسی سؤال دوم تحقیق ……………………………………………………………………..95
4-3-1-1- مبانی و اصول عملی استنباط شده از مکتب اسلام ………………..96
4-3-1-1- مبنای جهانشناختی ………………………………………………………..96
4-3-1-2- مبنای انسانشناختی ………………………………………………………………..96
4-3-1-2-1- اصول عملی برآمده از مبنای انسانشناختی ……………………………97
الف- محوریت فطرت و تعادل در ارضای تمایلات ……………………………………..97
ب- تکلیف مداری ………………………………………………………………………………97
4-3-1-3- مبنای ارزششناختی ………………………………98
4-3-1-3-1- اصول عملی برآمده از مبنای ارزششناختی …………………………….98
الف- محوریت آزادی درونی …………………………………………………………………………….98
4-3-1-4- مبنای دینشناختی ………………………………………………………………….100
4-3-1-4-1- اصل عملی برآمده از مبنای دینشناختی ……………………………………….100
4-3-2- بررسی اوقات فراغت بر اساس مبانی و اصول عملی استنباط شده از مکتب اسلام …………………101
4-3-2-1- تبیین تأثیر مبنای جهانشناختی واصل عملی برآمده از آن بر اوقات فراغت ……………………..101
4-3-2-2- تبیین تأثیر مبنای انسانشناختی «تقدم فرد بر جامعه» بر اوقات فراغت …………………………….101
4-3-2-2-1- تبیین تأثیر اصول عملی برآمده از مبانی انسانشناختی بر اوقات فراغت …………………………102
الف- محوریت فطرت و تعادل در ارضای تمایلات ………………………………………..102
ب- تکلیف مداری ……………………………………………………………………………………102
4-3-2-3- تبیین تأثیر اصول عملی برآمده از مبانی ارزششناختی بر اوقات فراغت ……………………………..102
الف- محوریت آزادی درونی ……………………………………………………………….102
ب- تساهل و مدارای نسبی …………………………………………………………………103
ج- محوریت بایدها و نبایدهای فطری بر اساس آموزه های دین ………………………………103
4-3-2-4- تبیین تأثیر مبنای دینشناختی و اصل عملی برآمده از آن بر اوقات فراغت ………………………..103
4-3-2-5- ویژگیهای اوقات فراغت در سبک زندگی اسلامی ………………………………103
4-3-2-6- مصادیق نحوۀ گذران اوقات فراغت در مکتب اسلام ……………………………104
4-3-3- بررسی روابط انسانی بر اساس مبانی و اصول عملی استنباط شده از مکتب اسلام …………………..105
4-3-3-1- تبیین تأثیر مبنای جهانشناختی و اصل عملی برآمده از آن روابط انسانی ………………………..105
4-3-3-2- تبیین تأثیر مبنای انسانشناختی روابط انسانی ………………………………..105
4-3-3-5- ویژگیهای روابط انسانی در سبک زندگی اسلامی ………………………………107
4-3-3-6- مصادیق روابط انسانی در سبک زندگی اسلامی ………………………………………..108
4-3-4- جمعبندی سؤال دو ………………………………………………………………………….108
4-4- بررسی سؤال سوم تحقیق ………………………………………………………………110
4-4-1- تقابل در مبنای جهانشناختی ……………………………………………………………110
4-4-2- تقابل در مبنای انسانشناختی ………………………………………………….110
4-4-2-1- تقابل در اصول عملی برآمده از مبنای انسانشناختی ……………………………..111
الف- تکلیف مداری در مقابل محوریت منافع فردی ……………………………………………………111
ب- محوریت فطرت و تعادل در ارضای تمایلات در مقابل محوریت امیال و ارضای حداکثری آنها……….111
4-4-3- تقابل در مبنای ارزششناختی ……………………………………………………..112
4-4-3-1- تقابل در اصول عملی برآمده از مبنای ارزشناختی ………………………………….112
الف- آزادی درونی در مقابل آزادی بیرونی …………………………………………………….112
این مطلب را هم بخوانید :
ب- تساهل و مدارای نسبی در مقابل تساهل و مدارای حداکثری ………………………………115
ج- محوریت بایدها و نبایدهای فطری بر اساس آموزههای فطری دین در مقابل محوریت انسان در بایدها و نبایدهای اخلاقی ……………………………….116
4-4-4- تقابل در مبنای دین شناختی ………………………………………117
4-4-1- تقابل در اصول عملی برآمده از مبنای دین شناختی …………………………118
4-4-5- جمعبندی سؤال سه ………………………………………………………..118
4-5- بررسی سؤال چهارم ……………………………………………………….120
4-5-1- بررسی شاخص اوقات فراغت لیبرال در مدرسۀ متوسطه …………………………121
الف) معلم- دانشآموز …………………………………………………121
ب- کادرآموزشی- دانشآموز ……………………………………………122
ج- دانشآموز– دانشآموز ……………………………………………………………124
4-5-2- بررسی شاخص روابط انسانی لیبرال در مدرسۀ متوسطه ……………125
الف- معلم – دانشآموز ……………………………………………………125
ب- ارتباط دانش آموز- دانشآموز ……………………………………………….126
4-5-3- جمعبندی سؤال چهار ……………………………………………………128
فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری ……………………………………..130
5-1- مقدمه ……………………………………………………………………………….131
5-2- خلاصۀ یافته های مربوط به سؤال یک ………………………………………..131
5-3- خلاصۀ یافته های مربوط به سؤال دو …………………………………….133
5-4- خلاصۀ یافته های مربوط به سؤال سه ……………………………………..135
5-5- خلاصۀ یافته های مربوط به سؤال چهار …………………………………………….136
ز ) حمایت از عقل در مقابل اکثریت ………………………………………….. 84
ح ) لزوم توأم بودن عقل و علم …………………………………………………… 85
ط ) تأثیر ناپذیری از قضاوت دیگران ……………………………………….. 85
ی ) عقل نظری و عقل عملی …………………………………………………………..86
ک ) عادت به تفکر و تعقل…………………………………………………………….87
ل ) تقوا و روشن بینی ………………………………………………………….. 88
م ) تقوا و حکمت عملی ……………………………………………………….. 91
ن ) راز تأثیر تقوا در روشن بینی ……………………………………………… 92
س ) تربیت از نظر استاد مطهری ……………………………………………… 94
ع ) اخلاق از نظر استاد مطهری ……………………………………………….. 94
ف ) چرا بشر به روش اخلاقی و تربیتی نیاز دارد ؟ ……………………… 97
ص ) فرق اخلاق و تربیت …………………………………………………….. 98
ق) پشتوانه اخلاق …………………………………………………………. 99
ر ) انسان موجود دو کانونی …………………………………………………….. 101
ش ) نقش عقل در تربیت اخلاقی از دیدگاه استاد مطهری ………………..102
4-2- بررسی سؤال دوم : جایگاه عاطفه در تربیت اخلاقی از دیدگاه استاد مطهری چیست ؟ …………………. 105
الف ) عاطفه از دیدگاه استاد مطهری…………………………….. 105
ب ) تقوا و تلطیف احساسات ………………………………………………. 106
ج)تأثیر دل در قضاوت عقل ………………………………………………… 106
د )روح انسان ، منشأاحساسهای اخلاقی و دروازه ای به سوی معنویت ………… 107
ه ) هر محبتی اخلاق نیست ………………………………………….. 109
و ) اخلاق محدود به غیر دوستی نیست ……………………………… 110
ز ) تفسیر انسان دوستی ………………………………………………….. 110
ح ) نقش عواطف در رفتار اخلاقی …………………………………… 111
ط ) نقش عواطف در تربیت اخلاقی از دیدگاه استاد مطهری ……………. 112
4-4- جمع بندی ………………………………………………. 115
فصل پنجم : خلاصه و نتیجه گیری ………………………………………. 116
5-1- مقدمه ……………………………………………………………… 117
5-2- مروری اجمالی بر مسأله ، پرسش ها و روش تحقیق ………………. 117
5-3- نتایج ………………………………………………………… 118
5-3-1- خلاصه نتایج مربوط به سؤال اول ………………………………. 118
این مطلب را هم بخوانید :
5-3-2- خلاصه نتایج مربوط به سؤال دوم ………………….. 119
5-3-3- تحلیل جایگاه عقل و عاطفه در تربیت اخلاقی …………………….. 120
5-4- محدودیت ها …………………………………………… 124
5- 5- پیشنهادها ……………………………………. 125
الف) پیشنهادهای پژوهشی ………………………………… 125
ب ) پیشنهادهای کاربردی …………………………………….. 125
فهرست منابع ……………………………………………………. 126
چکیده انگلیسی …………………………………………………137
(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)
کلیات تحقیق
مقدمه
در جامعه ما که دین فرهنگ ساز اسلام با فرهنگ ملی ایرانی اشتراکات فراوانی دارد، فرهنگ سیاسی شیعه نقش به سزایی در شکل گیری و شکوفایی تمدّن ایرانی – اسلامی ایفا کرده است. فرهنگ غنی و انسان ساز تشیع در طول تاریخ عامل هویت بخشی و مقاومت پذیری و مولّد نوعی جریان سازی تمدن گونه بوده و هم اکنون نیز جامعه اسلامی ما متأثر از این فرهنگ است و تحت تاثیر آن بنای تجدید تمدن باشکوه اسلامی را گذاشته است. بدین جهت نیاز داریم به طور دائمی این فرهنگ را رصد کنیم و با شناخت هر چه بیشتر این فرهنگ و شناساندن آن به نسل جدید همچنان با افتخار زندگی کنیم.
سنت های شیعی برخواسته از اسلام محملی هوشمندانه از ظهور فرهنگ ایرانی در قالب های مذهبی بوده است. سنت اعتراض همیشگی علیه حکومت های جبّار وقت، سنت شهادت و جاودانگی روح و خاطره فدائیان مبارز علیه کفر و عمال استبداد و سنت عزاداری برای زنده نگه داشتن قیام امام حسین(ع) در عاشورا و کربلا و دیگر سنت ها، همه عناصر پر قدرتی از بعد سیاسی- اجتماعی برای افشاگری، اعتراض و مبارزه در برابر قدرتمندان فاسد بوده است(کاظمی، 1376، ص128).
این سنت ها که به شیوه های بسیار سنجیده ای خلق و خوی ملی خاص ایرانیان را با اصول و رویه های اسلامی تلفیق می کرد، واجد آثار بسیار گسترده و عظیمی در تاریخ گذشته و معاصر ایران بوده است. انقلاب مشروطیت را باید یکی از دست آوردهای عمده همین پدیده به حساب آورد(همان، ص129).
شاید اغراق نباشد که تقریباً تمام اعتراض های کوبنده و تعیین کننده سیاسی که در دوران معاصر علیه قدرت سیاسی حاکم انجام شد، ریشه در سنت های برگرفته از تلفیق ملی گرایی ایرانی با اسلام داشته است. اوج این رویارویی را می توان در وقوع انقلاب سال 1357 ایران دید که به رهبری مرجع شیعیان امام خمینی(ره)، منجر به سقوط دودمان پهلوی شد. غرض ما در اینجا تاریخ نگاری نیست، بلکه اشاره به عناصر پویایی از فرهنگ و سنت های گذشته است که تاریخ این مرز و بوم و ملت آن را رقم زده است. مردم ایران هنوز با این سنت ها زندگی می کنند و به صورت بالقوه توان بروز آن ها را در رفتار و کردار خود دارند. البته مشروط بر این که متولیان فرهنگ جامعه به شیوه ای غیرمستقیم آن ها را زنده نگاه داشته و به ارزش های سازنده آن بها دهند(همان).
انقلاب اسلامی به دنبال یک تغییر اساسی و بنیادین در جامعه ایران بود. پس از آن که روحانیون به اقتدار سیاسی دست یافتند؛ نظام سیاسی، حیات اجتماعی، فرهنگ و اعتقادات مردم تغییر یافت. جمهوری اسلامی در کنار امور سیاسی و اجتماعی، کنترل امور فرهنگی را نیز در دست گرفت و در پی بنیان گذاری یک فرهنگ سیاسی- اسلامی بود. از این رو انقلاب اسلامی مفاهیم جدیدی نظیر طاغوتی، مستضعفین و شهادت را معرفی کرد(فارسون و مشایخی، 1379، ص33).
با این وجود در می یابیم که، تکامل معنوی و اجتماعی کشور ایران با مفاهیم سیاسی- اجتماعی و مذهب، پیوند ناگسستنی دارد. بنابراین، پژوهنده حیات معنوی ایران باید با ژرف بینی در پی یافتن علل و ریشه های آن برآید؛ زیرا تحولات تاریخی دین و مذهب، به ویژه شعبه مهم آن یعنی تشیع، تاریخ سیاسی این سرزمین را شکل می دهد. مخالفت ایرانیان با دستگاه های دولتی بعد از پایان قرن اول هجری آغاز شد که به ویژه در قالب نهضت های شیعی مذهب صورت می گرفت(ولی زاده، 1390، ص58).
در سال های اخیر نیز برای نخستین بار در ایران سندی با نام «مؤلفه های هویت ملی ایرانیان» تنظیم شده است که بیانگر عناصر هویت ایرانی است. این سند که برای اولین بار از جانب شورای فرهنگ عمومی منتشر شد، عناصر و وجوه هویت ملی ایرانیان را در هفت مؤلفه ذیل دسته بندی کرده است: 1- روح معنویت، تعبد و توحید 2- اسلام مبتنی بر عرفان و مودت اهل بیت(ع) 3- ولایت مداری 4- زبان و خط پارسی 5- تمدن و تاریخ ایران 6- مهدویت، انتظار ورسالت تاریخی ایرانیان. از مؤلفه های سند هویت ملی ایرانیان چهار مؤلفه در قالب عناوین مختلف، اساسا حول موضوع دین و خصوصا دین اسلام و به ویژه تشیع قرار دارد(قاسمی، 1389، ص163).
سیری در مجموعه تفکرات و اندیشه های ایرانیان درباره سبک زندگی، خود روشن کننده این واقعیت است که خدامحوری، اخلاق و معنویت در کنار علم و دانش و سیاست، از مؤلفه های اساسی و بنیادی تمدن ایرانی-اسلامی است و دین مبین اسلام، همه مظاهر تمدن و فرهنگ را یک جا در بر دارد. در جامعه ما که فرهنگ ساز اسلام با فرهنگ ملی ایرانی اشتراکات فراوانی دارد، فرهنگ سیاسی شیعه نقش به سزایی در شکل گیری سبک زندگی سیاسی ایرانی ایفا کرده است. این حقیقت را به خوبی می توان از ارزش ها، معتقدات، اخلاق و آداب و رسوم، رفتارهای اخلاقی و حرکت های احساسی و عاطفی، همزیستی ایرانیان با پیروان دیگر ادیان و ملل به خوبی استنباط کرد. حرکت های اجتماعی، انقلاب ها و نهضت های سیاسی و محتوای این نهضتها از شعارها، سخنرانیها و بیانیههای انقلابیون و رهبران این حرکت ها نیز نشان دهنده این معناست. فرهنگ سیاسی شیعه بر سبک زندگی سیاسی ایرانی تأثیر مستقیم داشته است. با عنایت به اینکه سبک زندگی سیاسی ایرانی به نحوی دارای یک صبغه فکری و معرفتی است؛ مروری بر رویدادهای سیاسی ایران اسلامی ما را به این نتیجه می رساند که فرهنگ سیاسی شیعه نقش به سزایی بر سبک زندگی سیاسی ایرانی داشته است. بر این مبنا؛ سبک زندگی جهادی و انقلابی، استکبارستیزی، اتحاد و همبستگی، عدالتخواهی، روحیه ایثار و شهادت طلبی و …. در ایران اسلامی مشاهده می شود.
الف) بیان مسئله
سیری در مجموعه تفکرات و اندیشه های ایرانیان درباره سبک زندگی، خود روشن کننده این واقعیت است که خدامحوری، اخلاق و معنویت در کنار علم و دانش و سیاست، از مؤلفه های اساسی و بنیادی تمدن ایرانی-اسلامی است و دین مبین اسلام، همه مظاهر تمدن و فرهنگ را یک جا در بر دارد. در جامعه ما که فرهنگ ساز اسلام با فرهنگ ملی ایرانی اشتراکات فراوانی دارد، فرهنگ سیاسی شیعه نقش به سزایی در شکل گیری سبک زندگی سیاسی ایرانی ایفا کرده است. این حقیقت را به خوبی می توان از ارزش ها، معتقدات، اخلاق و آداب و رسوم، رفتارهای اخلاقی و حرکت های احساسی و عاطفی، همزیستی ایرانیان با پیروان دیگر ادیان و ملل به خوبی استنباط کرد. حرکت های اجتماعی، انقلاب ها و نهضت های سیاسی و محتوای این نهضتها از شعارها، سخنرانیها و بیانیههای انقلابیون و رهبران این حرکت ها نیز نشان دهنده این معناست. فرهنگ سیاسی شیعه بر سبک زندگی سیاسی ایرانی تأثیر مستقیم داشته است. با عنایت به اینکه سبک زندگی سیاسی ایرانی به نحوی دارای یک صبغه فکری و معرفتی است؛ مروری بر رویدادهای سیاسی ایران اسلامی ما را به این نتیجه می رساند که فرهنگ سیاسی شیعه نقش به سزایی بر سبک زندگی سیاسی ایرانی داشته است. بر این مبنا؛ سبک زندگی جهادی و انقلابی، استکبارستیزی، اتحاد و همبستگی، عدالتخواهی، روحیه ایثار و شهادت طلبی و …. در ایران اسلامی مشاهده می شود و بهترین گواه آن این که عموم قیامهاى مقدس و آزادی بخش در بین مسلمانان تحت تاثیر فرهنگ سیاسی شیعه انجام گرفته است. همچنین پیروزی و حفظ و تداوم انقلاب اسلامی تحت تأثیر شدید ماهیت اسلام خواهى، اصلاح طلبى و ظلم ستیزى فرهنگ سیاسی شیعه قرار دارد. پس از پیروزى انقلاب نیز، جنگ تحمیلی هشت ساله که از سوی تمامی قدرتهای جهانی پشتیبانی میشد، نتوانست این انقلاب مردمی و اسلامی را از پای درآورد؛ اگر تهدیدهای دشمنان اسلام، امپریالیسم تبلیغاتی، محاصره اقتصادی، کودتای نظامی و… هیچکدام کوچکترین خللی در عزم و اراده نظام اسلامی وارد نکرد، همه و همه به دلیل همان فرهنگ سیاسی شیعه است. تأثیر این فرهنگ بود که مردم ما در همه عرصه ها با جانبازی خود از ایران اسلامی دفاع کردند. و این فرهنگ موجب به وجود آمدن راه و رسم زندگی به شکل اسلامی شده است.
ب) سؤال های تحقیق:
سؤال اصلی
فرهنگ سیاسی شیعه چه تأثیری بر سبک زندگی سیاسی ایرانی دارد؟
سؤال های فرعی