3-7-1-1 پیش تیمار………………………………………………………………………………………………… 47
3-7-1-2 تثبیت …………………………………………………………………………………………………….. 47
3-7-3-3 هیدرولیز………………………………………………………………………………………………….. 47
3-7-3-4 رنگ آمیزی………………………………………………………………………………………………. 48
3-7-3-5 تهیه اسلاید کروموزومی………………………………………………………………………………. 48
3-7-3-6 بررسی های میکروسکوپی……………………………………………………………………………. 48
3-8 کاشت گلخانه ای………………………………………………………………………………………………. 48
3-9 برداشت گیاهان………………………………………………………………………………………………… 49
3-10 شاخصهای (صفات) مورفولوژیکی ……………………………………………………………………. 49
3-10-1 تعیین طول ریشه………………………………………………………………………………………….. 49
3-10-2 تعیین طول ساقه………………………………………………………………………………………….. 49
3-11 شاخص های(صفات) بیوشیمیای…………………………………………………………………………. 50
3-11-1 سنجش میزان رنگیزه های فتوسنتزی (کلروفیل و کاروتنوئیدها) ………………………………. 50
3-12-2 سنجش مقدار قندهای احیا کننده (روش سوموگی،نلسون)………………………………………. 50
3-12-2-1 تهیه عصاره گیاهی……………………………………………………………………………………. 51
3-12-2-2 تهیه محلولهای مورد نیاز…………………………………………………………………………….. 51
3-12-2-3 طریقه استفاده از این محلولها در سنجش مقدار قندها………………………………………… 51
3-12-2-4 رسم منحنی استاندارد………………………………………………………………………………… 52
3-13 سنجش غلظت پروتئین به روش برادفورد…………………………………………………………….. 52
3-13-1 استخراج پروتئین…………………………………………………………………………………………. 52
3-13-2 رسم منحنی استاندارد پروتئین (روش برادفورد) …………………………………………………. 52
3- 14 الکتروفورز یک بعدی پروتئینها…………………………………………………………………………………………………… 53
3- 14- 1 روش تهیه محلولها و بافرهای مورد نیاز در الکتروفورز…………………………………… 53
3-14- 1- 1 تهیه بافر استخراج تریس-ساکارز(pH=7.5) ………………………………………………………… 53
3-14- 1-2 محلول پایه آکریلامید-بیس آکریلامید(30 درصد آکریلامید +8/0 درصد بیس آکریلامید) ………………….. 53
3-14- 1-3 محلول پایه بافر ژل متراکم کننده (Tris-Hcl pH=6.8)…………………………………………………………….. 54
3- 14- 1- 4 محلول پایه بافر ژل تفکیک کننده (Tris-Hcl pH=8.8)………………………………………………………… 54
3-14- 1- 5 بافر الکترود یا بافر تانک (1000 میلی لیتر) ……………………………………. 54
3-14- 1- 6 محلول پایه بافر نمونه(2X) ……………………………………………………………………………… 54
3-14- 1- 7 محلول SDS………………………………………………………………………. 54
3-14- 1- 8 محلول آمونیوم پرسولفات…………………………………………………… 55
3- 14-2 روش تهیه ژلهای فوقانی و تحتانی……………………………………………………….. 55
3- 14- 2- 1 روش تهیه ژل تحتانی…………………………………………………………………. 55
3- 14-2-2 روش تهیه ژل فوقانی………………………………………………………………………… 55
3- 14 – 3 مراحل تهیه ژل الکتروفورز سیستم ناپیوسته به روش SDS-PAGE……………………………………………….. 56
3- 14- 3- 1 استخراج پروتئین از بافت برگ گیاه تاج ریزی………………………………………….. 57
3- 14- 3- 2 تثبیت پروتئینها………………………………………………………………………… 58
3- 14- 4 رنگ آمیزی ژل پلی اکریلامید……………………………………………………………… 58
3- 14- 4- 1 رنگ آمیزی با کوماسی بلو R 250…………………………………………….. 58
3- 14- 4-2 مواد مورد نیاز………………………………………………………………………… 58
3- 14- 4- 3 محلولهای مورد نیاز………………………………………………………………….. 58
3- 14- 5 تعیین وزن مولکولی با بهره گرفتن از الکتروفورز……………………………………………. 59
3- 14- 5- 1 روش کار……………………………………………………………………………… 59
3- 14- 5- 2 رسم منحنی استاندارد و تعیین وزن مولکولی پروتئینها…………………….. 59
3-15 تعیین میزان یون کادمیوم در اندام هوایی و ریشه به روش جذب اتمی……………….. 60
3-16 طرح آماری وآنالیز داده ها ………………………………………. 60
فصل چهارم:نتایج و بحث
4-2 نتایج حاصل از داده های بخش فیزیولوژی گیاهی………………………………………………………. 62
4-2-1 طول اندام زمینی …………………………………………………………………………………………… 62
4-2-2 طول اندام هوایی……………………………………………………………………………………………. 63
4-2-3 کلروفیل a,b وکلروفیل کل…………………………………………………………………………….. 64
4-2-4 کاروتنوئید……………………………………………………………………………………………………. 66
4-2-5 قند ……………………………………………………………………………………………………………. 67
4-3 جذب کادمیوم دراندام های هوایی…………………………………………………………………………. 68
4-4 میزان پروتئین در برگ ها……………………………………………………………………………………. 69
4-5 بررسی کروموزومی……………………………………………………………………………………………. 70
4-6 بررسی ژل آکریل آمید پروتئین…………………………………………………………………………….. 71
4-6-1 ژل پروتئین………………………………………………………………………………………………….. 72
فصل پنجم: نتیجه گیری
5-1 جذب و انتقال کادمیوم درگیاه………………………………………………………………………………. 74
5-2 اثر کادمیوم بر رشد طولی ریشه و اندام هوایی…………………………………………………………… 76
5-3 اثر کادمیوم برمحتوای کلروفیل وکاروتنوئیدها ………………………………………………………….. 77
5-4 بررسی اثر کادمیوم بر محتوای قند در گیاه ………………………………………………………………. 78
5-5 بررسی اثر کادمیوم بر پروتئین های گیاه………………………………………………………………….. 79
5-6 بررسی اثر کادمیوم بر کروموزوم ها……………………………………………………………………….. 80
5-7 نتیجه کلی……………………………………………………………………………………………………….. 82
5-8 پیشنهادات………………………………………………………………………………………………………. 83
فصل ششم:منابع…………………………………………………………………………………………………….. 84
چکیده انگلیسی ……………………………………………………………………………………………………… 95
چکیده
پاکسازی مواد آلاینده از خاک،آب و هوا از طریق گیاهان،گیاهپالایی گفته میشود.از این تکنولوژی و علم جدید امروزه جهت پاکسازی اکوسیستمها از موادآلاینده از جمله فلزات سنگین،شبه فلزات،مواد رادیواکتیو، علفکشها و ئیدروکربنهای نفتی حلالهای کلره استفاده می شود.گیاهان مختلفی که دارای توانایی جذب این آلایندهها هستند،اغلب از خانوادههایAsteraceae ,Brassicaceae, Fabaceae Poaceaeو Amaranthaceae و گونههایی از خانواده Solnaceae
هستند.در این تحقیق با توجه به پدیده گیاهپالایی و توانایی تاجریزی که گونهای از خانواده سولاناسه است در این زمینه،سعی شد تا علاوه برمطالعه برخی اثرات منفی کادمیوم به عنوان فلز سنگین غیر ضروری برای رشد گیاه، برکروموزومهای متافازی میتوزو میزان پروتئین کل گیاه نیز تحقیق شود.از این رو هدف این تحقیق بررسی اثر کادمیوم بر رفتار کروموزوم در تقسیم میتوز و الگوی الکتروفورتیک پروتئینها در گیاه تاجریزی است.
آزمایش در قالب طرح کامل تصادفی با 6 سطح تیمار کادمیوم]صفر(شاهد)،1000،500،250،125،62.5 میلی مولار[ با چهار تکرار در گلخانه تحقیقاتی وآزمایشگاههای ماهان کرمان انجام شد.مطالعه کروموزوم های متافاز میتوزی از آنجا که بطور طبیعی اندازه کروموزومهای این گونه کوچک است بررسیها نشان داد که کادمیوم اثری بر تعداد کروموزومها نداشته و 2x=2n=24 می باشد واز طرفی مطالعه ژل پروتئین نیز مشخص کرد که کادمیوم نتوانسته برمیزان پروتئینها اثرمنفی بگذارد و مشخص شد که در غلظتهای 500و1000 میلی مولار نسبت به شاهد افزایش بیان پروتئین دیده شده است که این افزایش سطح پروتئین نقش حفاظتی برای سلول در حال تنش کادمیوم دارد.دراثبات توانایی جذب این گیاه بررسی جذب اتمی نیز مشخص کرد که میزان جذب کادمیوم در تاجریزی با افزایش غلظت تیمارها بصورت قابل توجهی افزایش داشته است.تنش کادمیوم به طور چشمگیری از میزان قندها گیاه کاسته است که این کاهش با توجه به بیش تجمعدهنده بودن تاجریزی یک مکانیسم سازشی برای حفظ متابولیسم پایه سلول در برابر تنش کادمیوم بوده است.نتایج بررسیهای مورفولوژیکی نشان داد که کادمیوم بر طول ریشه و اندام هوایی این گیاه بی اثر بوده است(به دلیل عدم تاثیر بر کروموزوم های میتوزی در سلول هاس مریستمی انتها ی ریشه).اندازه گیری سطوح کلروفیل a,b، کلروفیل کل،کاروتنوئید نشان داد که تیمارها اثر معنی داری بر روی رنگریزهها نداشته اند،که این یافته ها همگی حاکی از این است که تاجریزی با دارا بودن توانایی جذب و تجمع فلز سنگین کادمیوم در خود می تواند گیاه مناسبی برای مطالعات گیاهپالایی محسوب گردد.از جمله اهداف عملی و کاربردی این تحقیق می توان به بررسی میزان ظرفیت جذب کادمیوم توسط گیاه تاجریزی،تغییر احتمالی رفتار کروموزومها در تقسیم میتوز تحت استرس،مطالعه و بررسی تغییرات احتمالی الگوی الکتروفورتیک پروتئینهای تحت تنش بیان شده درتاجریزی،بررسی توانایی رفع آلودگیهای عناصر سنگین از آب و خاکهای آلوده و احتمالا هوای آلوده، به علت جذب و تجمع آسان کادمیوم و پتانسیل بالای کادمیوم در آلودگی محیط زیست اشاره کرد.
کلمات کلیدی:تاجریزی،گیاهپالایی،کادمیوم،تقسیم میتوز،میزانپروتئین
1-1 تعریف فلزات سنگین
فلزات سنگین[1] به عناصر فلزی با وزن مخصوص بالاتر از 5 گرم بر سانتیمتر مکعب گفته میشود. این فلزات در طبیعت به صورت کاتیونها و آنیونهای اکسید
این مطلب را هم بخوانید :
بایگانیهای پایان نامه های روانشناسی - خلاقیت و نوآوری تحول آفرین
شده وجود دارند. عناصری نظیر نیکل، کروم، کبالت، جیوه، روی، کادمیوم، مس و منگنز به صورت کاتیون در خاک میباشند، در حالی که عناصری نظیر مولیبدن، سلنیوم،آرسنیک و بور به صورت ترکیب با اکسیژن در خاک بوده و دارای بار منفی میباشند (شاو،1995؛گاد2،1993).همچنین فلزات سنگین به عنوان عناصری با خصوصیات فلزی (انعطاف پذیری، رسانائی، پایداری مانند کاتیونها، لیگاند اختصاصی و غیره) و عدد اتمی بزرگتر از 20 تعریف میشوند (پندیاس3،1992)به طور کلی یونهای فلزات سنگین را بر اساس اسیدیتهی لوئیس4 و تمایل آنها به لیگاندهای مختلف در دو گروه مجزا قرار میدهند. گروه اول شامل یونهای فلزی نرم از قبیل جیوه، کادمیوم، نقره، مس و پلاتینیوم است که ترجیحاً از طریق پیوندهای کوالانسی با لیگاندهای قطبی پیوند میشوند. گروه دوم شامل یونهای فلزی اهن، روی، نیکل،کبالت ، سرب میباشد که بیشتر تمایل دارند با لیگاندهای واسطه از قبیل آمینها، آمیدها و ایمینها پیوند شوند (نایبروهمکاران5، 1980). همه یونهای فلزی صرف نظر از اینکه در کدام گروه قرار میگیرند در غلظتهای بالاتر از حد بحرانی خود در خاک برای گیاهان سمی میباشند.
امروزه در اکثر کشور های صنعتی برای غلظت عناصر سنگین حد مجاز تعیین شده است. ولی به علت این که غلظت مجاز این عناصر در کشور های مختلف یکسان نبوده و دامنه تغییرات بین حداقل و حداکثر غلظت گاهی به 100 برابر هم می رسد، این مساله قابل تعمیم نیست. عناصر سنگین در رفتار بیوشیمیایی خود معمولاً از عناصر ضروری تقلید می کنند. مثلاً نیکل از کبالت، کادمیوم از روی، سرب از کلسیم و سلنیم از گوگرد تقلید می کنند.
1-2 منابع فلزات سنگین
این عناصر از دو راه کلی زیر به خاک وارد می شوند:
الف)هوادیدگی سنگ های معدنی
ب)فعالیت های انسانی
منایع آلاینده ناشی از فعالیت های انسان شامل موارد زیر است:
الف) ذوب و استخراج فلزات
ب) فعالیت های صنعتی
ج) رسوبات اتمسفری
د) فاضلاب ها
ه) فعالیت های کشاورزی مثل استفاده از آفت کش های حاوی فلزات سنگین، کود و مواد بهساز خاک و حشره کش ها
1-3 فلزات سنگین در خاک
فلزات سنگین در خاک ترکیباتی طبیعی یا نتیجهای از فعالیت انسان میباشند. مناطق معدنی غنی از فلزات، گداختن فلزات، آب فلز دادن، گاز حاصل از اگزوز، استفاده از سوختهای فسیلی، به کار بردن کودها و حشرهکش ها و تولید فاضلاب شهری از مهمترین فعالیتهای انسان است که خاک را با مقادیر زیادی از فلزات سمی آلوده میکند (براد [2]و همکاران، 1978 ؛ریچاردسون2، 1990).
مقادیر بیش از حد طبیعی فلزات در خاک به دلیل جذب توسط گیاهان و ورود به زنجیرههای غذائی به عنوان منابع آلاینده محیط محسوب میشوند و میتوانند باعث نابودی گیاهان شوند (شاو3، 1989).
2006 افزایش دو برابری داشته است . بیشترین سطح زیر کشت و تولید به کشور چین با 489200 هکتار و 6/6 میلیون تن تعلق دارد .(Anon, 2007)سیر دارای خواصی همچون قدرت ضدعفونی کنندگی، حشره کشی،ضدباکتریایی، ضدقارچی، ضدسرطانی و پایین آورنده قند و چربی خون می باشد که ناشی از وجود موادی مانند سینسیترین، پروتئین، فیبر، چربی، ویتامین های C ،B ،A و قندهای طبیعی مقدار زیادی از ریز مغذی ها (مس، آهن، قلع، کلسیم) می باشد .(Bayat and Nosrati, 2001)
سطح زیر کشت سیر در ایران متغیر بوده و در سالهای اخیر حدود 18000-14700 هکتار با میانگین تولید 8-6 تن در هکتار گزارش شده است. استان همدان از جم
این مطلب را هم بخوانید :
له مناطق مستعد کشت سیر در ایران است که تاریخ کاشت مرسوم ان در منطقه همدان بین 15 الی 30 آبان ماه می باشد که با توجه به تاریخ برداشت سیر در منطقه که بین 20 الی 30 تیر ماه می باشد امکان کشت دوم نیز مهیا می باشد. سطح زیر کشت سیراستان همدان در سال زراعی 86-1385 حدود 2852 هکتار و میزان تولید استان 24319 تن و میانگین عملکرد آن 9 تن در هکتار بود . علت عملکرد بالاتر سیر در این استان نسبت به میانگین کشور پوشش
گونهPyrus communis در 5 زیرگونه و در 5 منطقه، حوالی قفقاز (اوستیا و گرجستان) آسیای میانه، اروپای غربی، اروپای شرقی و اروپای جنوبی قرار گرفتهاند. علاوه بر این گروه، ارقام و ژنوتیپهای خاور دور از گلابیهای (P. ussuriensis Maxim, P. calleryana و P. betulifolia ) منشاء گرفتهاند (Krichkov and Potanov, 1998). گلابی معمولی (Pyrus communis) در منطقه قفقاز، روسیه، آسیا، اروپای جنوبی و مرکزی پراکنده شده است (Kolesnicova, 1997). این گونه از لحاظ مقاومت زمستانه، اندازه درخت و دیگر صفات مورفولوژیکی و بیولوژیکی دارای تنوع بسیار بوده و تصور بر این است که تعداد بسیار زیادی از ارقام تحت کشت در آسیا، قفقاز و اروپا از این گونه بوجود آمده است (Krichkov and Potanov, 1998). ژوکوفسکی معتقد است، منطقه قفقاز و بخشهای غربی ایران یکی از اولین مراکز تنوع گونهها و ارقام تحت کشت گلابی است (Jookovskiy, 1950). گلابیهای آسیا و آسیای صغیر به عنوان پایه بکار برده میشوند نه به عنوان رقم قابل مصرف (Chalices and westwood, 1973 and Westwood, 1971 ). در انواع وحشی گونهPyrus communis قدرت رشد بسیار زیاد است که میتواند منبع با ارزشی به عنوان پایه برای ارقام تحت کشت باشد (Kolesnicova, 1997).
شاخه برخی از ارقام گلابی خاردار بوده، برگهای ارهای و مضرس با حاشیه صاف دارند. گلهای گلابی همزمان با برگها ظاهر میشوند و روی گلآذین دیهیم قرار میگیرند. معمولاً اکثر گونههای گلابی خودناسازگار بوده و نیاز به ارقام گردهزا دارند. درخت گلابی در برابر سرما حساستر از سیب بوده و میتواند تا 30- درجه سانتیگراد را تحمل کند (خوشخوی و همکاران، 1377). در ضمن گونههای مختلف گلابی گرمای تابستان را نیز تحمل میکنند و تابستانهای خشک در کنترل بیماری آتشک[1] که گلابی به آن بسیار حساس میباشد، مناسب است (Jakson, 2003).
برخلاف پایههای سیب که همگی از گونه Malus pumila میباشند، پایههای گلابی از چندین گونه متفاوت Pyrus بوده و حتی تعدادی از آنها به جنس دیگری متعلق
میباشند. گلابی حداقل 3000 سال است که در چین کشت میشود، در قسمتهای دیگری از دنیا، گلابیهای زراعی از گونه P. communis بدست آمدهاند (Davarynejad et al., 2007). کشت گلابی در تمدن غرب اولین بار توسط هومر حدود سه هزار سال پیش شرح داده شده است.
بدون شک اولین گونهای که اهلی شده Pyrus pyrifolia بوده است، زیرا تیپ وحشی آن بدون انجام گزینش، خوراکی است (Jakson, 2003). گونههای گلابی را براساس خصوصیات گیاهشناسی و پراکنش جغرافیایی میتوان به پنج گروه طبقهبندی نمود که شامل، گونههای اروپایی، گونههای آفریقای شمالی، گونههای غرب آسیا، گونههای آسیایی با میوه بزرگ و گونههای آسیایی با میوه کوچک میباشند (Bell et al., 1996).
مهمترین ارقام بومی گلابی در ایران شامل: شاهمیوه نطنزی، محمدعلی مشهد، سه فصله کرج، گلابی دم کج کرج، سبری و پیغمبری می باشند. گلابی را شاه میوه یا آمرود هم مینامند و به میوههای پیوندی و شاداب آن شاهآمرود گویند (شکل 1- 1). همچنین از گلابیهای خارجی نیز که کم و بیش در ایران کشت میشوند میتوان ، بارتلت[2]، دوشس[3]، ویلیام دوشس[4]، لوئیزبون[5]، اسپادونا[6] و کوشیا[7]را نام برد. بارتلت که در اروپا بنام ویلیامز مشهور است (شکل 1- 2)، مهمترین و پرکشتترین گلابی در دنیا به شمار میرود (محمودزاده و ابراهیمیان، 1390).
شکل 1- 1: چهار رقم از مهمترین ارقام گلابی بومی ایران a. گلابی شاهمیوه b. گلابی شاهمیوه نطنز c. گلابی دم کج کرج d. گلابی بیروتی
شکل 1- 2: دو رقم از مهمترین ارقام گلابی خارجی که در ایران کشت میشوند. a. گلابی بارتلت b. گلابی دوشس
بالا بودن هزینه های تولید، یکی از عمدهترین مشکلات بخش کشاورزی، در راه تولید و صادرات محصولات به بازارهای جهانی محسوب میشود. تولید و تکثیر نهال،
این مطلب را هم بخوانید :
لینک سازی یا لینک بیلدینگ یا Link Building چیست؟
یکی از بخشهای مهم صنعت میوهکاری هر کشوری به شمار میرود و اساس باغهای خوب هر کشوری از بذل توجه به این بخش نشات میگیرد. در باغداری روز دنیا، ایجاد باغهای یکنواخت، علاوه بر سیستم تک کشتی، هماندازه بودن درختان باغ، رسیدن همزمان میوهها، کاهش اندازه درخت، مقاومت به آفات و امراض و زودباروری درختان، بسیار مورد توجه میباشد. برای نیل به این اهداف، روشهای مختلف کشت بافت، امروزه به عنوان یکی از ابزارهای مطمئن و کارآمد، مورد توجه و اهتمام تولیدکنندگان نهال در سراسر جهان قرار گرفته است (صفاری، 1378).
کشت بافت روش نوین و مهم در ازدیاد گیاهان است که در حال حاضر در دسترس پرورشدهندگان قرار دارد (صفاری، 1378). تکثیر درونشیشهای این امکان را فراهم می کند که در طول سال به پایههای مورد نیاز برای استفاده در خزانه دسترسی داشته باشیم (خوشخوی، 1377). ژرمپلاسم گلابی تکثیر شده در محیط استریل، به دلیل عاری بودن از عوامل بیماریزا، با اطمینان کامل از سدهای قرنطینه کشاورزی کشورهای مختلف قابل تبادل خواهند بود (Shibli et al., 1997). ارقام و گونههای مختلف گلابی هر یک دارای خصوصیاتی هستند که باعث گردیده از آنها به عنوان پایه، پیوندک، تزئینی و یا دومنظوره استفاده گردند. از
2-6- انواع مقاومت………………………………………………………………………………………………………. 36
2-6-1- مقاومت حقیقی………………………………………………………………………………………………… 36
2-6-2- مقاومت ظاهری……………………………………………………………………………………………….. 37
2-6-3- مقاومت غیر میزبانی………………………………………………………………………………………….. 37
فصل سوم :مواد و روش ها
3-1- روش تحقیق……………………………………………………………………………………………………….. 39
3-2 – ارقام مورد استفاده در آزمایش……………………………………………………………………………….. 40
3-3- جداسازی قارچ عامل بیماری…………………………………………………………………………………… 40
3-4- تولید سختینه قارچ M. phaseolina در شرایط آزمایشگاه…………………………………………… 40
3-5- تعیین میزان جمعیت اسکلروت های قارچ بیمارگر در محل آزمایش…………………………………. 41
3-6- تجزیه و تحلیل داده ها………………………………………………………………………………………….. 41
فصل چهارم : نتایج
4-1- مشخصات قارچ عامل بیماری M. phaseolina……………………………………………………….. 42
4-2- علائم بیماری پوسیدگی ذغالی ناشی از قارچ M. phaseolina…………………………………….. 44
4-3- میزان جمعیت اسکلروت های قارچ بیمارگر در محل آزمایش…………………………………………. 44
4-4- شرایط خاک محل آزمایش……………………………………………………………………………………… 44
4-5- ارزیابی مقاومت ژنوتیپ های کنجد نسبت به قارچ M. phaseolina……………………………… 45
فصل پنجم:بحث
5-1- بحث………………………………………………………………………………………………………………… 47
فهرست منابع………………………………………………………………………………………………………………. 50
چکیده انگلیسی……………………………………………………………………………………………………………. 53
چکیده
بیماری پوسیدگی ذغالی کنجد Macrophomina phaseolinaدر استان مازندران یکی از بیماری های مهم کنجد محسوب میشود. عامل بیماری قارچی خاکزی و بذرزاد بوده که از طریق جوانه زدن اسکلروت ها در داخل خاک و تماس با ریشه های کنجد و کاشت بذور آلوده به قارچ عامل بیماری باعث بروز بیماری می گردد. محدودیت استفاده ازسموم شیمیایی به علت عدم کار آیی قارچ کش های رایج به صورت محلول پاشی و ضد عفونی بذر، باعث شده است که روشهایی نظیر استفاده از ارقام متحمل، تنظیم تاریخ ها و ردیف های کاشت به همراه سایر روش های غیر شیمیایی در کنترل بیماری از اهمیت فراوانی برخوردار شود. برای جلوگیری از مصرف بی رویه سموم شیمیایی، کاهش هزینه های تولید و معرفی رقم متحمل به بیماری در استان مازندران، این تحقیق با استفاد از تعداد 7 رقم و لاین حاصل از آزمایشات مقایسه مقدماتی که از نظر عملکرد و سایر خصوصیات زراعی نسبت به سایر ارقام برتری نشان داده اند، انتخاب و تحت شرایط مزرعه ای در برابر بیماری پوسیدگی ذغالی مورد ارزیابی قرارگرفتند. این لاین ها در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در ایستگاه تحقیقات زراعی بایعکلا در قطعه زمینی آلوده به اسکلروتهای قارچ عامل بیماری و دارای سابقه کشت کنجد به اجرا در آمد. نتایج حاصل از این آزمایش نشان داد که ارقام و لاین ها مورد بررسی دارای واکنشهای متفاوت نسبت به قارچ عامل بیماری هستند. در این آزمایش درصد بیماری با شمارش بوته های آلوده و سالم در لاین های مورد بررسی تعیین گردید. تجزیه واریانس داده های حاصل از درصد بوتههای آلوده به بیماری پوسیدگی ذغالی نشان داد که بین ارقام و لاین های مورد بررسی از نظر درصد بوته های آلوده اختلاف معنی داری در سطح 1 درصد وجود داشت. رقم های اولتان، چند شاخه ناز، لاین شماره 14، یکتا، لاین برتر، رقم محلی و تک شاخه به ترتیب دارای درصد بوته های آلوده به میزان 17، 25/5، 5/4، 75/3، 5/2، 1 و 1 به بیماری پوسیدگی ذغالی کنجد بودند.
واژههای کلیدی: کنجد، بیماری پوسیدگی ذغالی، M. phaseolina و لاین ها.
کنجد گیاهی است یک ساله و متعلق به تیره Pedaliaceae که خیلی با تیره Scrophulariaceae خویشاوندی دارد ، با این تفاوت که دارای تخمدان یک حفره ای با دو جفت (Parietel Placentas) بوده که در داخل و مرکز تخمدان نمو کرده و تولید دو حفره دروغی را می نماید. جفت در رشد و نمو بعدی خود ظاهراً یک تخمدان چهار تا حتی هشت حفره ای تشکیل می دهد. کنجد دارای ساقه های راست و کم و بیش همراه با شاخه های فرعی که پوشیده از کرک های غده ای می باشد. ساقه های کنجد شیاردار بوده و معمولا ارتفاع آنها بین 50 تا 150 سانتیمتر و در بعضی انواع خیلی بیشتر از این حد می رسند. برگ های قسمت تحتانی ساقه پهن و اغلب شکاف دار بوده و دارای حاشیه های مضرس می باشند، در حالی که برگ های فوقانی گیاه نیزه ای شکل هستند. برگها در روی دمبرگ بلند و سبز روشن قرار گرفته و معلق می باشند. برگهای قسمت تحتانی ساقه کنجد اغلب ریخته و آثار مشخصی از خود در روی ساقه باقی می گذارند. دمبرگ کنجد فاقد گوشوارک یا استیپول بوده و سطح فوقانی و تحتانی برگ را پرچین هایی (چین و چروک) تشکیل می دهند. گلهای کنجد بطور منفرد در روی دمگل خیلی کوچکی که از محل محور برگ تولید می گردد قرار گرفته و دارای یک یا دو نکتار (شهد گاه ) دائمی و فنجانی شکل در قاعده است.
دو برگــک گل (Bract) کوتاه و کشیده که از قاعده دمــگل درست از زیر شهد گاه بوجود می آیند، گلهای جوان را در بر می گیرند. این برگکهای گل در موقع رسیدن گلها می افتند. گلهای کنجد متقارن
مرکبات از حدود 80 سال پیش با کاشت نهالهای اصلاح شده ارزش اقتصادی و تجاری ویژهای پیدا کرده است. تولید سرانهی مرکبات جهان 17 کیلوگرم است، که این مقدار در ایران به 57 کیلوگرم میرسد. مصرف سرانهی مرکبات جهان 16 کیلوگرم و این میزان در ایران 48 کیلوگرم برآورد شده است
(فاو[1]، 2009 و 2011).
با افزایش تقاضای مصرف میوه و فرآوردههای مرکبات، تولید آن از چین (خاستگاه آن) به بیشتر نواحی حاره ای و نیمه حارهای جهان گسترش یافته است به طوری که، باعث افزایش تولید کنونی جهان تا بیش از 30% شده است و این روند در آینده نیز ادامه خواهد داشت، طبق گزارشات بیشترین آمار تولید مرکبات مربوط به پرتقال است و بعد از آن نارنگی و گریپ فروت قرار دارند و کشور های برزیل و ایالات متحده آمریکا بزرگترین تولیدکنندگان مرکبات دنیا هستند، با افزایش تولید در آمریکا و برزیل میزان مصرف تازه خوری مردم افزایش یافته و مصرف فراوردههای آن کاهش یافته است، اما در کشورهای در حال توسعه و چین و کشورهای مدیترانهای تولید فراوردههای مرکبات در حال افزایش است، با توسعهی صنایع فراوری مرکبات، صنعت تولید فراوردههای جانبی ازمرکبات ایجاد شده است تا از بقایای پوست، اسانسهای روغن و ترکیبات دیگر استفاده بهینه صورت گیرد (فلوریدا[2]، 1999).
بر اساس آخرین آمار منتشر شده، مازندران با حدود 43 درصد سطح زیرکشت و 47 درصد میزان تولید در رأس تولید مرکبات کشور قرار دارد. در باغهای استان مازندران نزدیک به یک میلیون و ششصد هزار تن مرکبات، تولید میشود. در سطح جهانی مازندران جزو ده تولید کننده بزرگ این محصول است (جهاد کشاورزی استان مازندران، 1386).
مرکبات حاوی املاح و سرشار از ویتامین های B AP, ( یک ماده ویتامین مانند) است. نزدیک به یکصد صنعت، از مرکبات در تولید فرآوردههای خود استفاده (ابراهیمی، 1363).
از موارد مهم و قابل توجه در صنعت مرکبات بالابردن ارزش افزوده این محصول از طریق تولید محصولات جانبی است. این محصولات شامل مواد اولیه دارویی، مواد غذایی، آرایشی و بهداشتی است. اسانس پوست میوه مرکبات میتواند به عنوان محصولی جانبی در کارخانجات صنایع تبدیلی مورد توجه قرار گیرد و یا اینکه به عنوان یک محصول اصلی به طور خاص از ارقام معینی استخراج شود (فتوحی قزوینی و همکاران، 1385).
پرتقال فراوانترین منبع ویتامین ث است. همچنین شامل مقادیر قابل توجهی قند، کربوهیدرات، فلاونوئیدها، روغن های اسانسی و مواد معدنی می باشد (فیور[3]، 1995). درصنعت فرآوری، عمده کاربرد مرکبات، تولید آب میوه یا نوشیدنیهای با پایه مرکبات در صنایع غذایی میباشد (مانتی[4]، 2001).
کشت متراکم مرکبات در بیشترکشورهای عمده تولیدکننده مرکبات مانندایتالیا، برزیل، آفریقای جنوبی و ایالتهای کالیفرنیا و فلوریدای آمریکا برای بازگشت سریع سرمایه و کاهش هزینههای تولید بسیار رایج است. تحقیقاتی برای ارائه مناسبترین تراکم کاشت، برای افزایش سودبخشی و ارزیابی روشهایی برای کاهش قدرت درخت انجام شده است (رز[5]، 1990).
در ایران مرکبات جایگاه دوم تولید را پس از سیب داشته و علاوه بر تازهخوری، در صنعت فراوری غذایی نیز مصارف عمدهای دارند. میزان تولید مرکبات در ایران حدود چهارمیلیون تن درسال است (قزوینی و فتاحی مقدم، 1389).
1ـ2ـ گیاهشناسی مرکبات
مرکبات از خانوادهRutaceae و زیر خانواده Aurantioideaeهستند. مرکبات گیاهانی بوتهای، درختچهای با شاخ و برگ متراکم و یا درختی با گل های سفید مایل به ارغوانی هستند. گلها 4- 8 گلبرگ ضخیم سفید، قرمز یا ارغوانی رنگ، 4- 5 کاسبرگ و 16- 32 پرچم دارند. مرکبات با داشتن گلهای معطر و شهد فراوان، توجه حشرات به ویژه زنبور عسل را به خود جذب میکند (دریس[6]، 2003).
رشد اکثر گونههای مرکبات در درجه حرارت پایین تر از 8/12 درجه سانتی گراد متوقف و یا خیلی کند میشود، مناسبترین درجه حرارت برای رشد مرکبات بین 3/28 تا 7/32 درجه سانتیگراد میباشد، دمای بالای 45 درجه سانتیگراد به میوه و برگهای ارقام حساس به گرما مانند پرتقال واشنگتن ناول و نارنگی ساتسوما نسبت به دیگر ارقام آسیب شدیدی وارد میکند. در مورد اثرات سرما گونههای مختلف، عکسالعمل متفاوت نشان میدهند، مثلا لیمو ترش و لمون نسبت به سرما حساس بوده و مناطق گرمسیری را ترجیح میدهند، این گونهها در تمام طول سال رشد نموده و بار میدهند و در تمام طول سال مراحل مختلف رشد گل و میوه را میتوان روی یک درخت مشاهده کرد، بعضی از گونهها مثل نارنج سه برگ و کامکوات نسبت به سرما مقاوم بوده و مناطق نسبتا سرد را خوب تحمل میکنند، گریپ فروت و پرتقال گونههایی هستند که ازاین نظر بین این دو دسته قرار میگیرند، نسبت به شوری حساس هستند. بهترین خاک برای پرورش مرکبات خاکهای شنی لومی میباشد، خاکی که از 2 میلی موس بر سانتی متر مربع بالاتر رود میزان عملکرد پایین میآید، بعضی از پایه ها مانند نارنگی کلئوپاترا[7] و لیمو شیراز نسبت به شوری مقاوند و در چنین شرایطی، میتوان از این پایهها استفاده نمود. بهترینpH برای رشد مرکبات بین 7- 5/5 میباشد و مرکبات جهت رشد و نمو در مناطق مرطوب 750 و مناطق خشک 1500 میلیمتر (15 هزار متر مکعب در هکتار) آب در سال نیاز دارند (مرجع باغبانی ایران، 1389).
1-2-1 ارقام و پایه های معروف مرکبات در مازندران:
این مطلب را هم بخوانید :
پرتقال (تامسون، سانگین، بیروتی، سانگین ناول)، نارنگی (انشو کلمانتین، پیچ، یونسی)، لیمو شیرین و گریپ فروت (وزارت جهاد کشاورزی ، 1387).
1-2-2 سیستمهای طبقه بندی مرکبات:
سیستم های متفاوتی جهت طبقه بندی گیاهان این خانواده از حدود 100سال قبل تا کنون به کار برده شده است. اولین سیستم طبقه بندی در سال های 1875 و 1896 به ترتیب توسط هوکرو انگلر بر اساس مشخصه های مرفولوژیکی و منشا فرضی گونهها ارائه شد. دومین سیستم طبقه بندی در طی قرن نوزدهم میلادی، سوئینگل مرکبات را به دو شاخهی اصلی زیر تقسیم کرد:
1- Clauseneae و 2- Citreae. در سومین سیستم طبقه بندی گیاهشناسی ژاپنی به نام تاناکا این طبقه بندی را محدود دانست و طبقه بندی خود را با گسترش و وسعت بیشتری ارائه نمود. به همین جهت برایCitrus در طبقه بندی خود 16 گونه را قرار داد. چهارمین سیستم طبقه بندی توسط هوگس انجام شد او گونه های جنس Citrus را 36 عدد دانسته که در 16 گونه با طبقه بندی سوئینگل و 20 گونه با طبقه بندی تاناکا مشترک است. پنجمین سیستم طبقه بندی در اواسط سال 1890 میلادی دو محقق به نام هایبارت و رودز با مطالعهی فیلوژنتیکی مرکبات، حدود 146 مشخصه مورفولوژیکی و بیوشیمیایی در درخت، برگ، گل و میوه معرفی نمودند، امروزه برای طبقه بندی مرکبات از اطلاعات بیوشیمیایی حاصل از روش هایی مانند الکتروفروز پروتئینها، آیزوزایمها، ریزماهوارهها و آنالیز ژنومها به منظور شناسایی روابط بتانیکی مرکبات استفاده میشود (دریس[8]، 2003).
1ـ3ـ اهمیت مصرف کود در حاصلخیزی خاک: